Idąc do przedszkola, dziecko styka się z niezliczoną ilością wirusów i bakterii, z którymi jego niewykształcony jeszcze układ immunologiczny nie jest w stanie sobie poradzić. Dobra informacja jest taka, że każda przebyta infekcja to kolejny krok w budowaniu odporności. Niestety, jest też druga strona medalu. Choroby w przedszkolu atakują dzieci nadzwyczaj często, co jest bardzo uciążliwe i dla maluchów i ich opiekunów. Mówimy tu zarówno o zakażeniach bakteryjnych, wirusowych, jak i chorobach pasożytniczych.

Dlaczego dzieci chorują?

Choroby wieku dziecięcego dotykają najmłodszych z kilku powodów:

1. Niedojrzały układ odpornościowy dzieci

Odporność dziecka kształtuje się latami, począwszy od życia płodowego. Układ immunologiczny osiąga dojrzałość dopiero około 12. roku życia. Do tego czasu organizm uczy się skutecznie bronić przed patogenami: wytwarzać przeciwciała i eliminować zakażone komórki. Niezbędna jest do tego styczność z patogenami. Zanim organizm wykształci pamięć immunologiczną, która pozwoli mu efektywnie walczyć z konkretnymi antygenami, musi w przeszłości mieć już do czynienia z tym „wrogiem”, aby uruchomić odpowiednie mechanizmy obrony.

2. Obniżona odporność dziecka

Pewne czynniki mogą zaburzać pracę układu odpornościowego dzieci. Zdrowe trzyletnie dziecko choruje średnio 8 razy w ciągu roku. Jeżeli jednak infekcje pojawiają się nader często, możemy mieć do czynienia z zaburzeniami odporności dziecka. Za tym problemem mogą oczywiście stać choroby wrodzone czy przewlekłe. Jeśli maluch jest zdrowy, a często łapie infekcje, warto przyjrzeć się codziennym nawykom.

Na układ odpornościowy dzieci negatywnie wpływają takie czynniki, jak: zbyt krótki czas karmienia piersią lub żywienie wyłącznie mlekiem zastępczym, niedostateczna ilość snu, stres, zła dieta, brak ruchu, narażenie na smog i dym papierosowy. Wiele maluchów wykazuje też dużą wrażliwość na zmiany środowiskowe: nagłe ochłodzenie czy wilgotność. To dlatego w okresie jesienno-zimowym układ odpornościowy dzieci staje się mniej wydolny.

3. Bezpośredni kontakt z innymi dziećmi

Maluchy, które mają kontakt z innymi dziećmi, są narażone na częste infekcje Wspólna zabawa, przebywanie w tym samym pomieszczeniu czy na placu zabaw sprzyjają rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych. Drobnoustroje z łatwością przenoszą się drogą kropelkową (poprzez mówienie, kasłanie czy kichanie), pokarmową oraz przez dotyk skażonych powierzchni.

4. Niewyuczone nawyki higieniczne

Częste i dokładne mycie rąk to podstawowy sposób na zminimalizowanie ryzyka zachorowania. Dzieci, które nie mają jeszcze wyuczonych nawyków higienicznych (na przykład wkładają do buzi różne przedmioty), są bardziej narażone na infekcje.

Najczęstsze choroby zakaźne u dzieci

Lista chorób zakaźnych wieku dziecięcego jest naprawdę długa. Możemy je podzielić na zakażenia bakteryjne i infekcje wirusowe. Jakie są najczęstsze choroby dotykające dzieci? Do gabinetów pediatrycznych w znakomitej większości zgłaszają się rodzice, których podopieczni cierpią z powodu chorób zakaźnych układu oddechowego. Są to zazwyczaj infekcje wirusowe, rzadziej zakażenia bakteryjne. Te drugie pojawiają się raczej wskutek nadkażenia przebiegającej u dziecka infekcji wirusowej.

Do najczęstszych chorób zakaźnych wieku dziecięcego należą między innymi:

Przeziębienie

Tym mianem potocznie określamy wirusową infekcję górnych dróg oddechowych. Objawia się dość łagodnie. Przeziębieniu towarzyszą: ból gardła, katar, suchy kaszel i temperatura nieprzekraczająca 38 stopni. To najczęstsza zakaźna choroba wieku dziecięcego.

Grypa

Od przeziębienia odróżnia ją intensywność objawów. Chore na grypę dziecko ma gorączkę dochodzącą nawet do 40 stopni, bóle mięśni, głowy, uczucie rozbicia, dreszcze, nieżyt nosa i suchy kaszel. Grypę, podobnie jak przeziębienie, wywołują wirusy.

Ospa wietrzna

Wywołujący ospę wietrzną wirus VZV jest bardzo zaraźliwy i potrafi nawet rozprzestrzeniać się na odległość kilkudziesięciu metrów. Początkowo objawy są podobne do przeziębienia. Po kilku dniach na ciele pojawia się tak zwany obraz gwiaździstego nieba, a więc różne formy zmian skórnych: plamki, grudki i pęcherzyki. Wysypka zaczyna się od głowy, a następnie atakuje tułów, ramiona, na końcu nogi i narządy płciowe. Ospa wietrzna u dzieci przebiega łagodnie, ale jej wirus pozostaje w organizmie na całe życie i w wieku dorosłym może wywołać groźnego półpaśca.

Szkarlatyna

To choroba wywoływana przez paciorkowce – bakterie, które odpowiadają także za anginę. Przenoszą się głównie drogą kropelkową, rzadziej pokarmową. Chore na szkarlatynę dziecko ma gorączkę, ból gardła, nudności i wymioty. Typowy jest tak zwany malinowy język – bardzo czerwony, z widocznymi brodawkami. Na ciele pojawia się drobna wysypka.

Szkarlatyna dotyka głównie dzieci w wieku od 4 do 6 lat. W dalekiej przeszłości była traktowana jako bardzo groźna, wręcz śmiertelna choroba wieku dziecięcego. Obecnie, choć nadal nie wynaleziono na nią szczepionki, jest skutecznie leczona za pomocą antybiotykoterapii.

Warto przy tej okazji podkreślić, że pewne schorzenia, niegdyś należące do najczęstszych chorób zakaźnych wieku dziecięcego, obecnie obserwuje się rzadko, dzięki wprowadzeniu szczepień obowiązkowych (np. na świnkę, różyczkę, odrę i pneumokoki).

Pasożyty i wirusy w przedszkolach i szkołach

Układ odpornościowy dzieci uczęszczających do przedszkola i szkoły jest narażony na poważną próbę, ponieważ musi stykać się z ogromną ilością pasożytów i wirusów wywołujących choroby zakaźne. Wystarczy, że jedno dziecko ma kaszel, a za chwilę chorują kolejne.

Jednym z powszechnych problemów występujących w dużych skupiskach dzieci są pasożyty. To przede wszystkim:

• wszy – pojawiają się na owłosionej skórze głowy. Wszawica to zakaźna choroba, którą dzieci łatwo przenoszą, pożyczając sobie grzebienie czy szczotki, zakładając cudze czapki, gumki i spinki do włosów. Z tego powodu na wszawicę częściej cierpią dziewczynki niż chłopcy.
• owsiki – można się nimi zarazić poprzez kontakt z jajami tych pasożytów, a te mogą występować na przykład na zabawkach, ubraniach, materacach czy klamkach. Nie bez powodu owsicę nazywa się chorobą brudnych rąk. Można się nimi zakazić drogą pokarmową, a przenoszone są zazwyczaj przez zanieczyszczone ręce. Owsiki to bardzo wstydliwy problem – objawiają się intensywnym swędzeniem w okolicy odbytu, nasilającym się nocą.
• lamblie – to pasożyty, którymi można zarazić się drogą pokarmową, w toalecie albo w kontakcie z zakażonymi zwierzętami. Lamlioza objawia się biegunkami, cuchnącymi stolcami, bólami brzucha, osłabieniem, choć w wielu przypadkach przebiega praktycznie bezobjawowo.

A za jakie choroby w przedszkolu czy szkole odpowiadają wirusy? Dzieci często są nosicielami:

• rinowirusów – osą one odpowiedzialne za większość przeziębień,
• adenowirusów – wywołują różne infekcje dróg oddechowych, zapalenia gardła, migdałków, ale także zapalenie spojówek i infekcje układu pokarmowego,
• rotawirusów – wykazują się dużą zaraźliwością i wywołują tzw. grypę żołądkową, która objawia się wymiotami, biegunką i wysoką gorączką. Rotawirusy są niebezpieczne z uwagi na ryzyko odwodnienia organizmu,
• wirusa grypy,
• wirusa RSV – u starszych dzieci infekcja powodowana tym wirusem raczej przebiega łagodnie. Objawy są podobne do przeziębienia. Niebezpieczeństwo pojawienia się choroby w przedszkolu wiąże się z przeniesieniem wirusa RSV na młodsze rodzeństwo lub będących w podeszłym wieku dziadków. W tych dwóch grupach przebieg choroby może być ciężki.

Czy częste infekcje u dziecka w wieku szkolnym lub przedszkolnym to coś, z czym trzeba się pogodzić? I tak, i nie. Z jednej strony, każde zachorowanie wzmacnia odporność dziecka, z drugiej jednak, warto wspierać układ odpornościowy odpowiednią podażą witamin, zbilansowaną dietą i stosowaniem się do kalendarza szczepień, nie tylko tych obowiązkowych, ale i zalecanych.

Istotna jest nauka podstawowych zasad higieny osobistej: mycia rąk, owoców i warzyw, niedotykania twarzy i niewkładania brudnych przedmiotów do ust. Rodzice powinni też wnikliwie sprawdzić opinie o placówce, do której posyłają dzieckopod kątem przestrzegania tam norm sanitarnych.