Alergia nie bez powodu nazywana jest epidemią XXI wieku. Co czwarte dziecko w Polsce ma uczulenie na pyłki roślin. Wiele maluchów cierpi też na inne alergie wziewne oraz skórne i pokarmowe. To dolegliwości, które znacznie obniżają komfort życia. Aby sobie z nimi poradzić, niezbędna jest trafna diagnoza i wdrożenie specjalistycznego leczenia alergii. W łagodzeniu przykrych dolegliwości mogą pomóc także domowe sposoby. Dowiedz się, skąd biorą się uczulenia, na jakie symptomy zwrócić uwagę i jak leczyć dokuczliwe objawy alergii.

Skąd bierze się alergia?

Alergią nazywamy nadwrażliwość na pewne substancje, które organizm błędnie interpretuje jako niebezpieczne. Reakcja układu odpornościowego na te czynniki jest nieadekwatna – zaczyna on bronić się przed „zagrożeniem” poprzez produkcję przeciwciał. Skutkuje to tym, że każdy kontakt z uczulającą substancją, czyli alergenem, wywołuje stan zapalny.

Czynnikami wyzwalającymi reakcje alergiczne mogą być:

• składniki pokarmowe, np. białka mleka krowiego, białka jaj, orzechy, soja, gluten, owoce południowe, truskawki,
• pyłki roślin i zarodniki pleśni,
• zwierzęta – sierść, jad owadów, a także roztocza kurzu domowego, czyli mikroskopijne pajęczaki.

Skłonność do alergii jest dziedziczona. Badania wykazały, że jeśli oboje rodzice chorują, prawdopodobieństwo alergii u potomka wynosi między 60 a 80 procent. Geny to jednak nie wszystko. Przyczyn alergii można dopatrywać się również w czynnikach środowiskowych: złej jakości powietrza, wdychaniu dymu tytoniowego, spożywaniu wysoko przetworzonej żywności, obecności nadmiaru alergenów w otoczeniu, zbyt sterylnym środowisku.

Jak objawia się alergia?

Reakcje alergiczne różnią się w zależności od rodzaju uczulenia i wieku dziecka. Z czasem mogą zmieniać swój charakter. Mówimy wtedy o tzw. marszu alergicznym, czyli przechodzeniu jednego uczulenia w inną postać alergii.

Jakie są najczęstsze objawy alergiczne u dzieci?

W przypadku alergii pokarmowej mogą pojawić się:

• reakcje alergiczne ze strony układu pokarmowego: bóle brzucha, kolki, wzdęcia, wymioty, biegunki,
• skórne objawy alergii,
• zapalenie spojówek, pieczenie, swędzenie i łzawienie oczu,
• katar alergiczny i kaszel,
• wstrząs anafilaktyczny.

Wśród najczęstszych objawów alergii wziewnej wymienia się:

• wodnisty katar alergiczny,
• kichanie, często o charakterze napadowym,
• kaszel,
• swędzenie nosa,
• zaczerwienienie gardła,
• chrypę,
• alergiczne zapalenie spojówek
• skórne reakcje alergiczne.

Większość objawów alergii wziewnej u dzieci dotyczy układu oddechowego, ale uczulenie na pyłki roślin, roztocza czy sierść może manifestować się też skórnymi objawami alergii, choć to dość rzadkie przypadki.

Do najczęstszych uczuleniowych zmian skórnych można zaliczyć: świąd, wysypki, łuszczenie, obrzęk, pęcherze, suchość i rumień. Atopowe zapalenie skóry (AZS), pokrzywka i wyprysk kontaktowy to tylko niektóre rodzaje alergii skórnej u dzieci.

Jak diagnozuje się alergie?

Objawy alergiczne mogą ujawniać się już u kilkumiesięcznych dzieci. U maluchów najwcześniej manifestuje się alergia pokarmowa. W okolicy 5. urodzin może natomiast ujawnić się astma alergiczna. Niepokojące są objawy takie jak duszności, świszczący oddech i uczucie ucisku w klatce piersiowej.

Alergia u dziecka, choć bardzo uciążliwa, może przez pewien czas pozostawać niezauważona. Wynika to z faktu, że czasem rodzice błędnie interpretują reakcje alergiczne jako symptomy innych chorób. Wiele trudności sprawia rozpoznanie uczuleń na konkretne składniki spożywcze oraz rozróżnienie alergii od nietolerancji pokarmowej.

Skórne objawy alergii łatwo z kolei pomylić z innymi wysypkami, które nie mają podłoża uczuleniowego, takimi jak potówki, trądzik niemowlęcy czy pieluszkowe zapalenie skóry. Również alergiczny nieżyt nosa nie od razu może być rozpoznawany, ponieważ katar, kaszel czy kichanie są też charakterystyczne dla infekcji wirusowych. Sprawy nie ułatwia fakt, że dzieci cierpiące na alergię częściej łapią przeziębienia i infekcje się u nich przewlekają. Dlatego tak ważna jest baczna obserwacja dziecka. Być może lejący się katar i napady kichania pojawiają się co wiosnę albo po każdej wizycie u babci, która ma psa?Jeśli w końcu uda się uchwycić związek przyczynowo-skutkowy między reakcją alergiczną a potencjalnie powodującym ją bodźcem, należy skierować swoje kroki do gabinetu alergologa.

Jeśli po wywiadzie lekarskim specjalista będzie podejrzewał alergię, prawdopodobnie zleci wykonanie testów skórnych. Zazwyczaj przeprowadza się je u maluchów, które przekroczyły 3. rok życia – u młodszych ich wykonanie może być trudne. W przypadku niejednoznacznego podejrzenia klinicznego stosuje się próby prowokacyjne. W niektórych przypadkach alternatywą mogą być testy z krwi.

Leki i preparaty na alergię u dzieci

Leczenie alergii powinno przede wszystkim opierać się na usunięciu ze środowiska dziecka czynników, które odpowiadają za uciążliwe objawy. W przypadku uczuleń pokarmowych wystarczy dieta eliminacyjna, ale w wielu innych sytuacjach nie da się całkowicie pozbyć alergenów z otoczenia malucha, na przykład roztoczy kurzu domowego czy pyłków roślin.

Dzieciom, podobnie jak dorosłym, podaje się leki antyhistaminowe – starszym tabletki, młodszym w postaci syropu. Alergolog może ponadto zalecić środki rozkurczowe i glikokortykosteroidy w formie wziewnej, jeśli objawem alergii są duszności.

Ulgę mogą przynieść preparaty dostępne bez recepty, dobrane odpowiednio do objawów alergicznych: leki antyhistaminowe w formie maści na reakcje skórne, roztwór soli fizjologicznej i przeciwalergiczne krople do oczu w przypadku alergicznego zapalenia spojówek, woda morska w aerozolu na katar alergiczny czy syrop z glicerolem w celu nawilżenia błon śluzowych jamy ustnej.

Przyczynowe leczenie alergii, czyli tzw. odczulanie, polega na podawaniu dziecku niewielkich dawek alergenu podskórnie lub podjęzykowo. Dzięki temu układ odpornościowy po pewnym czasie zaczyna tolerować substancje, które wcześniej identyfikował jako zagrażające. Immunoterapia alergenowa to długotrwały, ale warty wysiłku proces.

Domowe sposoby na alergię u dzieci

Większość objawów alergii można dość skutecznie złagodzić, sięgając po domowe sposoby.

Jeśli dziecko jest uczulone na roztocza kurzu domowego, postaraj się jak najczęściej wietrzyć pomieszczenia, prać pościel i odzież. Pluszowe maskotki, dywany, zasłony i wszelkie bibeloty powinny zostać wyeliminowane z otoczenia malucha.

Dobrze sprawdzają się specjalne spraye, które zbijają kurz w większe cząsteczki, ograniczając ich unoszenie się w powietrzu. Jeśli dziecko ma alergię wziewną, koniecznie zainwestuj też w dobry odkurzacz. Szukaj takiego o klasie reemisji kurzu A, który naprawdę będzie usuwał roztocza, pleśnie czy sierść i zatrzymywał je, zamiast rozpraszać w wylatującym powietrzu. Taki sprzęt przyda się nie tylko w walce z roztoczami kurzu domowego, ale i pyłkami roślin, które odpowiadają za alergie sezonowe u dzieci. Aby poprawić jakość powietrza w domu rozważ też zakup oczyszczacza powietrza.

A czy dieta przy alergii ma jakieś znaczenie? Zdrowe odżywianie pomaga wzmocnić układ odpornościowy, więc jest bardzo pożądane. Warto zwrócić uwagę na włączenie do jadłospisu produktów zawierających kwercetynę. To związek chemiczny o działaniu przeciwzapalnym, działa przeciwalergicznie i przeciwdrobnoustrojowo. Kwercetynę znajdziesz w owocach i warzywach (jabłkach, brokułach, natce pietruszki) i zielonej herbacie.

Naturalnym sposobem na alergię jest regularne podawanie miodu. Najlepiej wybierać ten lokalny, aby układ odpornościowy przyzwyczajał się do pyłków roślin, które może spotkać w otoczeniu.

Jeśli nie ma przeciwwskazań (np. alergii krzyżowej), możesz podawać dziecku zioła o działaniu przeciwzapalnym, które pomogą wyciszyć niektóre objawy alergiczne. Polecane są napary z czerwonej koniczyny, pokrzywy, miłorzębu czy krwawnika pospolitego.

Mówiąc o odżywianiu, osobno należy oczywiście potraktować alergie pokarmowe, przy których stosuje się dietę eliminacyjną.

A po jakie domowe sposoby na alergię można sięgnąć w przypadku reakcji skórnych? Takie uczulenia często wiążą się z silnym świądem, na który pomogą zimne kompresy, okłady z lodu czy chłodny prysznic. Można też zrobić dziecku kąpiel ze zmielonymi w blenderze płatkami owsianymi. Owies zawiera substancje, które wyciszają stan zapalny. Podobne działanie wykazuje ocet jabłkowy. Rozcieńcz go w wodzie i przemywaj chorobowo zmienione miejsca.

Znanym od dawna sposobem na ukojenie swędzącej skóry jest zastosowanie okładu z sody oczyszczonej, która pomaga przywrócić jej prawidłowe pH.

Domowe metody nie zastąpią jednak farmakologicznego leczenia alergii, mogą być jedynie traktowane wspomagająco.