Różyczka występuje najczęściej u małych dzieci, u których przebiega bardzo łagodnie. U nastolatków i dorosłych może jednak powodować powikłania, a w ciąży stanowi poważne zagrożenie dla płodu. Jakie są objawy różyczki? Co wywołuje chorobę? Czym różni się różyczka u dzieci a różyczka u dorosłych? Na czym polega leczenie różyczki?

Co to jest różyczka?

Różyczka to ostra choroba zakaźna, nazywana również niemiecką odrą, ponieważ została odkryta na początku XIX wieku przez lekarzy z Niemiec. Różyczka jest przenoszona przez kontakt z wydzielinami chorego. Może dojść do zakażenia drogą kropelkową albo przez materiał zakaźny. Mówimy wtedy o różyczce nabytej. Chorować mogą zarówno dzieci, jak i dorośli. Do zakażeń różyczką najczęściej dochodzi w sezonie zimowo-wiosennym.

Różyczka jest niebezpieczna w ciąży. Może spowodować poronienie albo ciężkie uszkodzenie płodu (tzw. zespół różyczki wrodzonej).

U małych dzieci choroba zazwyczaj przebiega łagodnie. Często towarzyszy jej charakterystyczna wysypka. Przechorowanie różyczki daje trwałą odporność. Rozpoznanie choroby opiera się na analizie objawów charakterystycznych dla zakażenia różyczką, badaniach laboratoryjnych i historii pacjenta. U dzieci zakażenie różyczką ustępuje samoistnie i nie wymaga leczenia.

Przyczyny różyczki

Za chorobę odpowiada wirus (Rubella virus) z rodziny togawirusów. Bezpośrednią przyczyną jest zakażenie drogą kropelkową albo kontakt z przedmiotami, na których znajduje się wydzielina z gardła, krew, mocz czy kał.

Czy różyczka przenoszona jest na człowieka od zwierząt? Nie, jedynymi nosicielami choroby są ludzie. Chory zaraża na 7-10 dni przed wystąpieniem typowych objawów różyczki i aż 14 dni po wyleczeniu.

Różyczka może być wrodzona. Z takim przypadkiem mamy do czynienia, gdy dochodzi do transmisji wirusa przez łożysko od chorej matki do płodu.

Objawy różyczki u dzieci

Okres wylęgania różyczki wynosi 2-3 tygodnie, ale do zdiagnozowania dochodzi najczęściej dopiero gdy pojawia się wysypka. Pierwsze objawy różyczki są mało specyficzne. Przypominają te, które towarzyszą przeziębieniu.

Pierwsze objawy różyczki to:

• obniżone samopoczucie
• bóle głowy
• bóle mięśni
• stany podgorączkowe
• utrata apetytu
• nieżyt górnych dróg oddechowych (zapalenie gardła, katar, kaszel)
• zapalenie spojówek.

Po 14-17 dniach od zakażenia różyczką pojawiają się zmiany skórne. Mają postać różowej, drobnoplamistej lub plamisto-grudkowej wysypki, która ustępuje po 2-3 dniach. Może trwać nawet krócej i łatwo ją przeoczyć, albo nie pojawić się wcale. W pierwszej kolejności zmiany skórne pojawiają się na twarzy i szyi, a następnie przechodzą na klatkę piersiową, plecy, na końcu na ręce i nogi. Nie występuje na dłoniach i stopach. Wysypka jest zupełnie inna niż np. przy ospie: zazwyczaj nie swędzi, nie pozostawia blizn ani przebarwień.

Innym objawem różyczki u dzieci jest powiększenie węzłów chłonnych (podpotylicznych, szyjnych tylnych i zausznych).

Warto pamiętać, że nawet w połowie przypadków zakażenie wirusem różyczki może przebiegać bezobjawowo albo mniej typowo i nie wszystkie wymienione wyżej symptomy muszą występować. Każde dziecko może chorować na różyczkę nieco inaczej.

Różyczka wrodzona – objawy

Różyczka u kobiet w I i II trymestrze ciąży może powodować ciężkie zaburzenia rozwoju płodu określane jako zespół różyczki wrodzonej (zespół Gregga). Im wcześniejszy etap ciąży, tym ryzyko większe. U ponad 80 procent noworodków, u których doszło do zakażenia wirusem różyczki do 12. tygodnia ciąży, można stwierdzić poważne wady wrodzone.

Objawy różyczki wrodzonej obejmują patologie trzech układów (tzw. triada Gregga): wzroku, serca i słuchu. Mogą być to zarówno lekkie dysfunkcje narządów, jak i ich niedorozwój. Patologie obejmują różne narządy albo dotyczą tylko jednego. Najczęstszym objawem zespołu różyczki wrodzonej, który pojawia się pojedynczo jest niedosłuch. Zaburzenia słuchu dotykają niemal 70 procent dzieci. Tyle samo noworodków, których matki chorowały na różyczkę we wczesnym etapie ciąży, cierpi na zaćmę, jaskrę, zapalenie siatkówki i inne wady wzroku.

Oprócz tego wrodzona różyczka może powodować powikłania neurologiczne, w tym przewlekłe zapalenie opon mózgowych czy mikrocefalię. Zwiększa ryzyko zachorowania na autyzm oraz schizofrenię. Poza tym różyczka w ciąży może skutkować u dziecka wadami wątroby, nerek, płuc, kości i narządy płciowe. Wirus może być wydalony z organizmu dziecka nawet rok po urodzeniu, dlatego niektóre objawy różyczki wrodzonej mogą ujawnić się późno.

Przechorowanie różyczki w ciąży wiąże się z ogromnym ryzykiem poronienia. Dlatego tak ważna jest profilaktyka. Przed decyzją o macierzyństwie warto skontrolować poziom przeciwciał i na tej podstawie rozważyć zasadność wykonania szczepienia przeciw różyczce, nawet jeśli było wykonywanie w przeszłości.

Czym różni się różyczka u dzieci i u dorosłych?

Różyczka u dzieci a różyczka u dorosłych zasadniczo daje podobne objawy, z których najbardziej typowe to wysypka i powiększenie węzłów chłonnych. Jej przebieg jest jednak cięższy. Większe jest też ryzyko wystąpienia powikłań różyczki u dorosłych i nastolatków niż u dzieci.

Pierwsze objawy zakażenia wirusem różyczki, które u małych pacjentów są niegroźne, mogą być niebezpieczne dla tych starszych. Przebieg kliniczny choroby przypomina odrę. Nawet jedna trzecia osób, u których różyczka występuje w wieku dorosłym wymaga hospitalizacji z powodu długo utrzymującej się gorączki, odwodnienia i utraty apetytu.

Różyczka może powodować powikłania charakterystyczne dla płci. U mężczyzn może pojawić się bolesność lub zapalenie jąder. Różyczce u kobiet często towarzyszy zapalenie stawów. Związane z tym dolegliwości mogą utrzymywać się nawet kilka tygodni. Zapalenie stawów obejmuje zazwyczaj palce, nadgarstki i kolana. Wśród innych, rzadszych powikłań różyczki u dorosłych można wymienić: zapalenie wątroby, małopłytkowość, kłębuszkowe zapalenie nerek, zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie mięśnia sercowego i bardzo niebezpieczne zapalenie mózgu.

Różyczka – leczenie

Na czym polega leczenie różyczki? Jeśli jest taka konieczność, można podać choremu leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. Leczenie polega jedynie na łagodzeniu objawów różyczki. Jeśli więc pacjent cierpi np. z powodu zapalenia gardła, należy sięgnąć po preparaty łagodzące ból. W przypadku swędzącej wysypki lekarz może przepisać środki antyhistaminowe.

Małe dzieci, które chorują na różyczkę, zazwyczaj nie potrzebują leczenia. Wystarczy kilka dni odpoczynku w domu. Różyczka u niemowlaka jest rzadko spotykana. Przez pół roku od urodzenia dziecko jest chronione przed chorobą przeciwciałami od matki.

Kobietom w ciąży, które miały kontakt z wirusem, w celu ochrony przed różyczką, podaje się gamma-globulinę.

Osobnego potraktowania wymagają oczywiście powikłania różyczki. Dobór leków i metod terapeutycznych zależy od rodzaju dolegliwości i stanu chorego.

Skuteczną metodą ochrony przed różyczką są szczepienia. W Polsce są one obowiązkowe. Szczepienie przeciw różyczce szczepionką skojarzoną MMR (odra, świnka i różyczka) odbywa się między 13. a 15. miesiącem życia oraz w 10. roku życia. Ponieważ do 2004 roku szczepienie przeciw różyczce było obowiązkowe jedynie dla dziewczynek, obecnie większość chorych stanowią młodzi mężczyźni. Według zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, każda osoba z podejrzeniem różyczki powinna być skierowana na badanie oznaczania poziomu przeciwciał.