Układ immunologiczny dziecka kształtuje się aż do 12. roku życia. Organizm stopniowo uczy się chronić przed szkodliwymi patogenami. Można go w tym wesprzeć, dbając o zdrową dietę, dostarczającą odpowiednich ilości witamin i innych składników odżywczych, dbając o sen i odpoczynek oraz dawkę aktywności fizycznej, najlepiej na świeżym powietrzu. Jak jeszcze można poprawić odporność dziecka, stosując naturalne sposoby?

Odporność swoista i nieswoista u dzieci

Za prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego odpowiada odporność wrodzona (nieswoista) i nabyta (swoista). Po przyjściu na świat, organizm dziecka jest w podstawowym stopniu zabezpieczony przed potencjalnie niebezpiecznymi czynnikami. Za ten rodzaj odporności odpowiadają naturalne bariery, takie jak skóra i śluz oraz mechanizmy obronne, np.oczyszczanie dróg oddechowych przez kichanie czy kasłanie. Odporność nieswoista jest przekazywana z pokolenia na pokolenie. Organizm dziecka nie zapisuje kontaktu z patogenem w pamięci immunologicznej. Za ten mechanizm odpowiada odporność swoista.

Dla funkcjonowania układu odpornościowego największe znaczenie mają pierwsze lata życia. W czasie budowania odporności dziecka organizm uczy się rozpoznawać i zwalczać patogeny. Dzieje się to w ramach odporności swoistej, biernej i czynnej. Ta pierwsza nabierana jest już w życiu płodowym, kiedy przeciwciała wytworzone przez matkę przenikają przez łożysko. Później maluch otrzymuje je podczas karmienia piersią.

Układ immunologiczny dziecka w ramach odporności swoistej czynnej kształtuje się po bezpośrednim zetknięciu z patogenem: za sprawą szczepień i przechorowania. To właśnie z tego powodu, że układ odpornościowy dziecka nie jest w pełni rozwinięty, maluchy częściej niż dorośli łapią infekcje dróg oddechowych, nawet 8-10 razy w ciągu roku. To zupełnie naturalne, a nawet pożądane zjawisko, wpływające na budowanie odporności dziecka.

Dieta na odporność u dzieci

Większość komórek odpornościowych znajduje się w układzie pokarmowym, dlatego zbilansowana dieta ma ogromny wpływ na rozwój i prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego. Już od pierwszych dni życia pokarm, który przyjmuje dziecko, wpływa na jego mikroflorę jelitową, która z kolei chroni przed namnażaniem się szkodliwych patogenów.

Ważnym etapem budowania układu immunologicznego dziecka jest karmienie piersią. Mleko matki zawiera wiele cennych składników odżywczych, w tym białka, tłuszcze, węglowodany oraz oligosacharydy i żywe kultury bakterii, które pomagają budować prawidłowy mikrobiom.

Flora bakteryjna u dzieci 2-3-letnich jest już niemal taka jak u dorosłych. Dlatego, zwłaszcza w pierwszych latach życia, w celu budowy prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, trzeba zadbać o zdrową dietę , która przyczyni się do rozwoju pożądanych bakterii w przewodzie pokarmowym. Należy pamiętać, że mikroflora jelitowa może zaburzać się pod wpływem takich czynników, jak antybiotykoterapia czy niewłaściwe żywienie.

Dieta dziecka powinna być rozszerzana stopniowo. Jakie składniki pokarmowe są ważne dla wzmocnienia odporności? Zbilansowana dieta powinna składać się z dużej ilości kolorowych warzyw i owoców, pełnoziarnistych produktów zbożowych, tłustych ryb morskich, nabiału oraz orzechów. Aby chronić mikrobiotę jelitową, a tym samym poprawić odporność dziecka, należy unikać wysokoprzetworzonych produktów, bogatych w cukry proste i tłuszcze nasycone.

Odpowiednia dieta dla wspierania odporności powinna obfitować w:

• kwasy omega-3 – to najważniejsze składniki wzmacniające układ odpornościowy dziecka. Wspierają odporność wrodzoną i nabytą, pomagają walczyć z infekcjami bakteryjnymi i wygaszają stany zapalne. Ich bogatym źródłem są oleje roślinne, a także orzechy i tłuste ryby morskie. Jeśli w diecie dziecka nie można dostarczyć odpowiedniej ilości kwasów omega-3, warto zastosować zawierające je preparaty wspomagające odporność, np. zawierające tran,
• witamina C – występuje w białych krwinkach, które uczestniczą w walce z patogenami, a także neutralizuje wolne rodniki uszkadzające komórki. Ponieważ organizm nie potrafi jej wytwarzać ani magazynować, powinna być regularnie dostarczana z pożywieniem. W diecie dziecka powinna znaleźć się czerwona papryka, czarne porzeczki, natka pietruszki i cytrusy,
• witamina D – jest bardzo ważna dla wzmocnienia układu immunologicznego dziecka. Choć organizm potrafi ją wytworzyć samodzielnie z pożywienia i pod wpływem promieni słonecznych, w Polsce zalecane jest stosowanie suplementów diety z witaminą D,
• witamina A – wpływa na dojrzewanie komórek układu odpornościowego dziecka. Znajdziemy ją w wielu produktach pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, np. w jajkach, serach, mięsie, warzywach i owocach,
• selen i cynk – pełnią ważną rolę w funkcjonowaniu układu immunologicznego. Selen odpowiada za prawidłową pracę tarczycy, która wpływa na wzmocnienie odporności. Z kolei cynk chroni przed infekcjami wirusowymi dróg oddechowych. Te składniki są obecne odpowiednio w: orzechach, łososiu, tuńczyku, kukurydzy oraz w sezamie, pestkach dyni, słonecznika, oleju lnianym czy kakao.

Sen, a odporność u dzieci

Zbilansowana dieta zapewniająca odpowiednie ilości witamin i minerałów to nie wszystko, co można zrobić, aby zwiększyć odporność malucha. Ważny jest czas na sen i odpoczynek, które mają bezpośredni wpływ na budowanie układu immunologicznego dziecka.

Za regulację rytmu dobowego odpowiada melatonina. Do 3. miesiąca życia organizm dziecka jej nie produkuje i maluch po prostu zasypia wtedy, gdy jest najedzony. U starszych dzieci nieodpowiednia ilość snu i brak regularnego rytmu dobowego zakłócają wydzielanie melatoniny i powodują zwiększenie produkcji kortyzolu, czyli hormonu stresu.

Już jedna nieprzespana noc znacznie obniża poziom limfocytów we krwi, które są odpowiedzialne za prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego. Nieodpowiednia ilość snu negatywnie wpływa na układ odpornościowy dziecka. Zwiększa podatność na infekcje i negatywnie wpływa na funkcjonowanie organizmu w wielu aspektach.

Według zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, odpowiednia ilość snu dla dzieci do 1. roku życia wynosi 15-18 godzin, a dla tych, które przekroczyły 12. rok,8-9.

Aktywność fizyczna i świeże powietrze

Dla wsparcia odporności duże znaczenie ma regularna aktywność na świeżym powietrzu, niezależnie od pory roku. Przyspiesza produkcję komórek odpornościowych i przeciwciał, które pozwalają na szybką odpowiedź immunologiczną. Aktywność fizyczna wpływa ponadto na podniesienie temperatury ciała, a to pozwala w pewnym stopniu zahamować namnażanie się chorobotwórczych bakterii.

Samo przebywanie na dworze, dotykanie trawy, błota, różnych przedmiotów, zabawa z innymi dziećmi ,to okazja do zetknięcia się z wieloma mikroorganizmami, a co za tym idzie rozwoju układu immunologicznego malucha.

Aktywność fizyczna na dworze pozwala ponadto oswoić się z różnymi temperaturami. Hartowanie wzmacnia odporność u dzieci. Wdychanie chłodnego powietrza czy spacer w deszczu nauczą organizm radzenia sobie z takimi warunkami w przyszłości.

Aby faktycznie podnieść odporność u dziecka, liczy się codzienna, regularna aktywność. Może być to jazda na rowerze, spacery, gra w piłkę, zabawy na śniegu. Nie ma złej pogody na ruch na świeżym powietrzu. Ważne jest odpowiednie dopasowanie ubrania, aby nie dopuścić ani do przegrzania ani do wychłodzenia organizmu.

Zwiększanie odporności u dzieci po antybiotykach

Nawet, jeśli na wszelkie sposoby staramy się zwiększyć odporność malucha, prawdopodobnie prędzej czy później będzie zmagać się z infekcją bakteryjną, która może wymagać podania antybiotyku. Warto podkreślić, że antybiotykoterapia nie ma niepożądanego wpływu na komórki, od których zależy funkcjonowanie układu immunologicznego. Zaburza jednak mikroflorę jelitową, która, jak już była mowa wcześniej, buduje odporność dziecka. Zmniejszenie ilości pozytywnych bakterii w układzie pokarmowym może skutkować np. większą podatnością na infekcję grzybiczą.

Antybiotykoterapia wymaga podawania probiotyków. To preparaty wspomagające odbudowanie ochronnej roli układu pokarmowego. Zawierają wyselekcjonowane kultury bakteryjne. Warto także wspierać odporność, stosując dietę wzmacniającą bogatą w naturalne probiotyki, np. jogurty naturalne, kefiry i kiszonki. Osłabiony przebytą chorobą organizm będzie potrzebował uzupełnienia składników odżywczych. Pomogą w tym preparaty wspomagające odporność, np. suplementy diety.