Suchy, duszący kaszel u dziecka może być zarówno zwiastunem początkowego etapu infekcji dróg oddechowych, jak i poważnych problemów zdrowotnych. Aby dotrzeć do źródła problemu i ulżyć maluchowi, konieczne jest baczne obserwowanie wszelkich objawów. Czas trwania kaszlu, jego nasilenie, obecność lub brak wykrztuszanej wydzieliny także stanowią istotną wskazówkę. Kiedy można zastosować domowe leczenie? Co powinno nas skłonić do konsultacji z pediatrą? Co robić w przypadku duszącego nocnego kaszlu u dziecka?

Rodzaje i przyczyny kaszlu

Kaszel to bardzo ważny odruch obronny naszego organizmu. Umożliwia oczyszczanie dróg oddechowych i zapobiega dostawaniu się do nich szkodliwych substancji czy ciał obcych. Powstaje wskutek podrażnienia odpowiednich receptorów zlokalizowanych w części nosowej gardła, krtani, tchawicy i oskrzelach lub pobudzenia impulsów z tkanek płuc, opłucnej lub przepony.

Przyczyn kaszlu u dzieci może być bardzo dużo: od zwykłej infekcji, przez alergię, astmę, refluks po nowotwory płuc, wady rozwojowe czy choroby serca. Aby trafnie określić, z czym mamy do czynienia, bardzo ważne jest rozpoznanie charakteru kaszlu. Pierwszym kryterium jest czas trwania dolegliwości. Z uwagi na to możemy wyróżnić następujące rodzaje kaszlu:

• ostry, który trwa do 3 tygodni i towarzyszy infekcji dróg oddechowych u dzieci,
• podostry utrzymuje się od 3 do 8 tygodni – to często kaszel poinfekcyjny,
• przewlekły kaszel u dziecka, trwający powyżej 8 tygodni – w 1/5 przypadków ma więcej niż jedną przyczynę. Źródło problemu może być zlokalizowane zarówno w układzie oddechowym, jak i poza nim. Przewlekły kaszel u dziecka zawsze wymaga diagnostyki.

Z uwagi na obecność wydzieliny lub jej brak, wyróżnia się dwa rodzaje kaszlu: kaszel mokry i kaszel suchy. Ten pierwszy nazywany jest też produktywnym. Charakteryzuje się odkrztuszaniem wydzieliny zalegającej w drogach oddechowych. Z kolei kaszel suchy często pojawia się na początku infekcji dróg oddechowych u dzieci. Gdy wirusy namnażają się w błonie śluzowej, a dodatkowo do gardła spływa wydzielina z nosa, dochodzi do podrażnienia wywołującego męczący kaszel. Nie towarzyszy mu odkrztuszanie wydzieliny, stąd nazwa: nieproduktywny. Odróżnienie suchego kaszlu od mokrego niekiedy sprawia problemy, a jest przecież bardzo ważne dla postawienia prawidłowej diagnozy i wdrożenia odpowiedniego leczenia. Suchy kaszel u dziecka może nie tylko oznaczać rozwijającą się infekcję, ale i alergię wziewną, astmę, niewydolność serca czy refluks.

Niekiedy suchy kaszel u dziecka ma nienaturalne, niepokojące brzmienie, które przypomina szczekanie psa – stąd nawa kaszel szczekający. Towarzyszą mu chrypka, duszności oraz świsty przy wdechu. Kaszel szczekający jest zazwyczaj objawem zapalenia krtani. Może być niebezpieczny, zwłaszcza dla małych dzieci, u których doprowadza do poważnych problemów ze złapaniem oddechu.

Specyficznym rodzajem kaszlu suchego jest kaszel psychogenny, który może mieć źródło w zaburzeniach nerwicowych lub depresyjnych.

Leczenie suchego kaszlu

Stopień nasilenia objawów i przyczyna duszącego kaszlu to dwa kryteria, którymi należy się kierować, planując leczenie. Zazwyczaj stosowane są preparaty, które mają za zadanie nawilżyć błonę śluzową dróg oddechowych. Dobrze sprawdzi się np. syrop z glicerolem albo wyciągami roślinnymi. Wspomagająco w leczeniu suchego kaszlu u dziecka nieocenione są domowe sposoby, o których będzie mowa później.

Uporczywy, męczący kaszel wymaga podania preparatów hamujących ten nieproduktywny odruch. Małym pacjentom podaje się leki przeciwkaszlowe z lewodropiozyną, butamiratem lub dekstrometorfanem. Dawkę i rodzaj substancji należy dobrać do wieku malucha. Dopiero od 12. roku życia można stosować preparaty z kodeiną. Leki przeciwkaszlowe należy podawać z ostrożnością, zgodnie z zaleceniami na ulotce. Niektóre mogą powodować nadmierną senność, a przedawkowanie tych z kodeiną może skutkować zburzeniami oddychania.

Przyczyną duszącego kaszlu u dzieci nierzadko jest alergia. Wówczas podaje się leki przeciwhistaminowe.

Zdarza się, że w ciągu dnia maluch nie kaszle, za to w nocy bardzo się męczy. Co więc można zaradzić na duszący kaszel u dziecka podczas snu? Nocne napady suchego kaszlu najczęściej są objawem infekcji i wymagają standardowego postępowania. Preparaty nawilżające błonę śluzową i leki przeciwkaszlowe najlepiej podać wieczorem, tuż przed snem.

Ataki duszącego kaszlu u dziecka podczas snu mogą sygnalizować astmę albo refluks. W przypadku zaobserwowania niepokojących objawów warto więc skonsultować się z pediatrą.

Syropy roślinne i z glicerolem

W leczeniu kaszlu u dziecka bardzo pomocne są syropy. Szeroka gama słodkich, owocowych, lubianych przez małych pacjentów smaków ułatwia podanie preparatu. Syropy są skuteczne i działają szybko.

W kaszlu suchym u dzieci można stosować syropy powlekające, które ukoją podrażnione gardło. Wspierają regenerację śluzówki dróg oddechowych, tworząc warstwę ochronną i nawilżającą. Warto sięgać po syropy, które bazują na wyciągach roślinnych z prawoślazu, babki lekarskiej, bluszczu czy porostu islandzkiego. Podobne działanie wykazują syropy z glicerolem, które także tworzą ochronny film na błonach śluzowych. Szczególnie polecane są te bez cukru, barwników i parabenów.

Domowe sposoby na duszący kaszel

Leczenie duszącego kaszlu warto wesprzeć domowymi sposobami. Szczególnie sprawdzą się one w przypadku najmniejszych dzieci, u których stosowanie metod farmakologicznych jest mocno ograniczone. Oto niektóre z nich:

1. Inhalacje i nawilżenie powietrza- sprzymierzeńcem suchego kaszlu u dziecka jest… suche powietrze. Zamiast podkręcać kaloryfery, lepiej przewietrzyć pomieszczenie, zawiesić mokrą firankę albo użyć nawilżacza powietrza. Ulgę przyniosą też inhalacje z dodatkiem olejków eterycznych albo soli fizjologicznej.

2. Domowe syropy – np. prosty w wykonaniu syrop z cebuli lub czosnku i imbiru.
3. Napary ziołowe – herbatki z czarnego bzu czy kwiatu ślazu nie tylko łagodzą podrażnione gardło, ale też wspierają odporność.

W walce z objawami powodowanego infekcją suchego kaszlu u dziecka warto też wykorzystać cenne właściwości miodu, soków: malinowego, cytrynowego i z czarnej porzeczki.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Efekty domowego, objawowego leczenia duszącego kaszlu nie zawsze są zadowalające. Gdy mimo podawania leków i stosowania domowych sposobów, dolegliwości nie ustępują lub wręcz się nasilają, warto skonsultować się z lekarzem. Inne wskazania do konsultacji z pediatrą to:

• przewlekły kaszel u dziecka,
• kaszel szczekający,
• nagły napad suchego kaszlu (może być związany z aspiracją ciała obcego),
• nasilony suchy kaszel u niemowlaka,
• kaszel, który ma początek w okresie noworodkowym, co może np. wskazywać na wady układu oddechowego,
• kaszel obserwowany przy przyjmowaniu posiłków (może oznaczać refluks, rozszczep krtani),
• nocne napady suchego kaszlu (niekiedy z odkrztuszaniem) oraz kaszel występujący po wysiłku (astma),
• kaszel, któremu towarzyszą inne niepokojące objawy, takie jak krwioplucie (może oznaczać ropień płuca, mukowiscydozę, wady serca).

Warto zdawać sobie sprawę z tego, że przyczyny duszącego kaszlu mogą być naprawdę zaskakujące, więc wszystko, co wykracza poza objawy typowej infekcji, powinno być dla rodziców sygnałem alarmowym.