Co roku na grypę zapada co trzecie polskie dziecko. Choroba jest już doskonale znana i mamy narzędzia służące prewencji zachorowań. Wciąż jednak wielu pacjentów, również tych najmłodszych, zmaga się z odległymi powikłaniami grypy. Jakie są charakterystyczne cechy, odróżniające tę chorobę od zwykłego przeziębienia? Jak wzmocnić dziecko w czasie walki z infekcją i czy potrafimy skutecznie zapobiegać zachorowaniu? Czy grypa u dzieci może wiązać się z ciężkim przebiegiem choroby? W dzisiejszym wpisie wyjaśniamy te i inne wątpliwości.

Przyczyny grypy u dzieci

Grypa jest ostrą chorobą wirusową, przenoszoną najczęściej drogą kropelkową. Cechuje się dużą zakaźnością. W Polsce szczyt zachorowań przypada na okres jesienno-zimowy: między październikiem a kwietniem. Grypa sezonowa atakuje osoby w każdym wieku, ale szczególnie podatne są na nią dzieci. Infekcja przebiega najciężej u tych, które nie skończyły jeszcze 5. roku życia, a zwłaszcza u tych poniżej 2. roku życia. U nich też istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia groźnych powikłań grypy.

Za najcięższy przebieg choroby opowiada wirus typu A. Mniej groźne jest zakażenie wirusem grypy typu B. Zakażeniom sprzyja fakt, że wirusy grypy potrafią szybko zmieniać swoją budowę i właściwości antygenowe. Szczególnie wirus grypy A jest bardzo podatny na mutacje i charakteryzuje się najwyższą zakaźnością, wywołując najwięcej sezonowych infekcji.

Szacuje się, że rokrocznie na grypę zapada trzy razy więcej dzieci do 14. roku życia, niż osób dorosłych. Stoi za tym fakt, że układ odpornościowy najmłodszych nie ma jeszcze w pełni wypracowanych mechanizmów obrony przed patogenami. Pamięć immunologiczna dopiero się kształtuje.

Tak jak było wspomniane, grypa rozprzestrzenia się drogą kropelkową. Do zakażenia dochodzi, gdy wirus grypy dostanie się do organizmu przez drogi oddechowe. Zachorowaniu sprzyja bliski kontakt z zakażoną osobą, która nie zachowuje ostrożności podczas rozmowy, kichania i kasłania. Idealne warunki do rozprzestrzeniania się wirusa grypy panują w dużych skupiskach dzieci, takich jak żłobki i przedszkola. Maluchy zarażają się nie tylko przez bezpośredni kontakt z innymi chorymi dziećmi, ale też przez współdzielenie zakażonych przedmiotów: zabawek czy książek. Niewyrobione nawyki higieniczne (niedostateczna higiena rąk), częste dotykanie oczu i nosa, wkładanie palców i różnych rzeczy do buzi jeszcze bardziej zwiększają ryzyko zachorowania na grypę.

Pierwsze objawy grypy u dzieci

Tym, co charakteryzuje zakażenie wirusem grypy, jest nagłe, gwałtowne pojawienie się objawów. Zanim je wymienimy, należy jednak zaznaczyć, że u pacjentów pediatrycznych choroba może dawać nietypowe symptomy albo przebiegać bezobjawowo. Aby upewnić się, czy mamy do czynienia z wirusem grypy u dziecka, można wykonać prosty, dostępny w aptekach, test. Niestety, z uwagi na jego niską czułość, wyniku ujemnego nie można traktować równoznacznie z wykluczeniem grypy.

Częstą wątpliwością rodziców jest to, czy dolegliwości, które zauważają u dziecka są objawem grypy, czy może tylko przeziębienia. Tym, co charakteryzuje grypę jest gwałtowne pojawienie się wysokiej gorączki, nawet do 40 stopni i szybki rozwój innych, ogólnych symptomów. Przy przeziębieniu natomiast temperatura zwykle nie przekracza 38 stopni, a pozostałe objawy rozwijają się stopniowo.

U dzieci chorych na grypę często można zauważyć nagłe wystąpienie dolegliwości, takich jak:

• bóle głowy,
• bóle mięśniowe i stawowe,
• dreszcze,
• światłowstręt i przekrwienie spojówek,
• uczucie rozbicia.

Drugiego-trzeciego dnia choroby wspomniane objawy ogólne i gorączka zaczynają się zmniejszać. Mogą pojawić się za to dolegliwości ze strony układu oddechowego: ból gardła, suchy kaszel, rzadziej katar czy uczucie zatkanego nosa.

Szczególną czujność należy zachować w przypadku noworodków i niemowląt. U nich w przebiegu grypy zazwyczaj pojawia się gorączka i kaszel, ale nie jest to regułą. Maluchy mogą nawet nie gorączkować, a wykazywać ostre objawy ze strony układu oddechowego, na przykład bezdech.

Jakie są jeszcze symptomy grypy u najmłodszych dzieci? Oprócz objawów oddechowych, u niemowląt grypa najczęściej manifestuje się biegunką, wymiotami, apatią i niechęcią do jedzenia.

Większość dolegliwości grypowych mija w ciągu kilku dni. Najdłużej, bo nawet dwa tygodnie, utrzymywać się mogą kaszel i osłabienie.

Leczenie grypy u dzieci

Sposób leczenia grypy u dzieci zależy od wieku pacjenta, przebiegu choroby oraz ogólnego stanu organizmu. Zazwyczaj wystarczy leczenie objawowe, preparatami dostępnymi w aptece bez recepty. Przed podaniem dziecku jakiegokolwiek preparatu należy skonsultować się z lekarzem albo farmaceutą i zapoznać z informacjami na ulotce.

W objawowym leczeniu grypy rekomenduje się:

1. Podawanie odpowiedniej ilości płynów – nawadnianie dziecka ma ogromne znaczenie w przypadku gorączki. Woda jest regulatorem temperatury i zapobiega przegrzaniu organizmu. W czasie grypy, gdy dziecko bardziej się poci, mogą pojawić się biegunka i wymioty, więc zwiększona podaż płynów jest wręcz koniecznością. Co ważne, prawidłowe nawadnianie sprzyja nawilżeniu dróg oddechowych i ułatwia ewakuację wydzieliny. Najlepiej podawać dziecku chłodne lub przestudzone płyny: wodę, zupy, herbaty. Można ponadto sięgnąć po naturalne soki (w ograniczonych ilościach), mleko, jogurty oraz bogate w wodę warzywa i owoce, takie jak ogórek, cukinia, arbuz czy truskawki.
2. Zadbanie o odpowiednią ilość snu – to niezbędne dla szybszej rekonwalescencji. Gdy śpimy, organizm się regeneruje i walczy z infekcją. Niestety, dolegliwości, które odczuwa dziecko podczas choroby mogą utrudniać nocny wypoczynek. Warto więc zapewnić podopiecznemu jak najlepsze warunki do zasypiania. Wskazane jest unikanie niebieskiego światła przed snem, a więc niekorzystanie ze smartfona czy telewizji, przewietrzenie pokoju i zadbanie o odpowiednią temperaturę – a ta, według zaleceń Ministerstwa Zdrowia, powinna mieścić się w przedziale 18-20 stopni.
3. Podawanie leków przeciwgorączkowych i przeciwzapalnych (paracetamol, ibuprofen).
4. Łagodzenie objawów kaszlu – można sięgnąć po syropy z lewodropropirozyną (od 2. roku życia) lub butamiratem (od 2. miesiąca życia). Mają one za zadanie hamować odruch kaszlu, towarzyszący grypie. Aby nawilżyć gardło i zredukować podrażnienia błon śluzowych, można zastosować syrop z glicerolem (od 6. miesiąca życia).
5. Podawanie środków na katar – sprawdzi się roztwór soli fizjologicznej albo spraye, krople lub żele obkurczające z oksymetazoliną. Należy jednak pamiętać, że tych ostatnich nie można stosować dłużej niż kilka dni, ponieważ grozi to uszkodzeniem śluzówki.

Dziecko powinno pozostać w domu przez cały okres choroby, a przynajmniej unikać kontaktów społecznych przez dobę po ustąpieniu gorączki. Takie postępowanie zapobiegnie rozprzestrzenianiu się wirusa grypy i pomoże zmniejszyć ryzyko wystąpienia powikłań. Do najczęstszych należy zapalenie ucha środkowego. Objawy takie jak ból, wysięk z ucha oraz pogorszenie słuchu pojawiają się po 3-4 dniach od wystąpienia typowych symptomów grypy. Wśród innych możliwych powikłań grypy u dzieci wymienić należy zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli, zapalenie zatok, podgłośniowe zapalenie krtani. Rzadziej diagnozuje się zapalenie mięśnia sercowego i powikłania neurologiczne.

Powikłania mogą być szczególnie niebezpieczne u młodszych dzieci i tych z zaburzeniami odporności. Dlatego wobec takich pacjentów konieczne może się okazać włączenie przyczynowego leczenia grypy lekami przeciwwirusowymi (należą do nich oseltamiwir lub zanamiwir). Aby terapia była skuteczna, należy rozpocząć ją w ciągu 48 godzin od wystąpienia pierwszych objawów. Takie leczenie stosuje się także w celu uniknięcia ciężkiego przebiegu grypy u dzieci cierpiących na choroby przewlekłe takie jak cukrzyca czy astma.

Domowe sposoby na grypę u dzieci

Żeby przyspieszyć powrót do zdrowia i złagodzić uciążliwe objawy grypy u dzieci, leczenie farmakologiczne warto wesprzeć domowymi sposobami. Koncentrują się one na działaniach, które przynoszą ulgę w gorączce, kaszlu, bólu gardła i wzmocnieniu odporności malucha.

Panuje przekonanie, że przy wystąpieniu pierwszych objawów grypy u dzieci, najlepszym sposobem na zahamowanie rozwoju choroby jest „wypocenie się”. O co dokładnie chodzi? Rozgrzanie organizmu powoduje wzmożone pocenie, a co za tym idzie, obniżenie temperatury ciała. W tym celu można podawać dziecku herbatki z sokiem z malin, jeżyn, czarnym bzem czy ziołowe napary, na przykład z kwiatu lipy albo liści brzozy. Wygrzewanie się pod ciepłą kołdrą zapewni dziecku odpoczynek, konieczny do skutecznej regeneracji i walki z infekcją. Należy jednak pamiętać, że przy intensywnym poceniu, musimy odpowiednio nawadniać organizm, aby uzupełnić utracone płyny. Można podawać wodę z miodem, który to nie dość, że łagodzi podrażnienia gardła, to pomaga jeszcze zbić gorączkę. Innym sposobem na zbicie temperatury jest przykładanie chłodnych kompresów do czoła.

Dziecko, które wygrzewa się w łóżku, powinno mieć zapewniony dostęp do świeżego powietrza, więc należy regularnie wietrzyć pomieszczenie, a przy tym monitorować poziom wilgotności. Zależy on od temperatury pomieszczenia. Przy 21-22 stopniach wilgotność powinna kształtować się na poziomie 40-45 proc. Zbyt suche powietrze może nasilić dolegliwości oddechowe, występujące przy grypie. Jeśli nie dysponujemy nawilżaczem powietrza, podobny efekt osiągniemy, wieszając w oknach wilgotne firanki lub kładąc mokre ręczniki na kaloryferach.

W domowym leczeniu grypy u dzieci dobrze sprawdzą się cebula i czosnek, które działają przeciwdrobnoustrojowo. Syrop z cebuli pomaga łagodzić podrażnienia błon śluzowych i ograniczyć napady suchego kaszlu. Z kolei mikstura mleka, miodu i czosnku ułatwia zasypianie, wspiera regenerację organizmu, działa przeciwzapalnie, dostarcza cennych witamin i minerałów, w tym witaminę C, która działając antyoksydacyjnie, wspomaga funkcjonowanie układu immunologicznego.

Dolegliwości wywołane przez grypę sprawiają, że dziecko nie ma apetytu, a jednocześnie jego organizm potrzebuje energii do walki z infekcją. To czas, kiedy szczególnie trzeba zadbać o zdrową, zbilansowaną, ale łatwostrawną dietę, opartą na gotowanych na drobiowym wywarze zupach czy puree z warzyw. Pamiętajmy jednak, że podczas grypy o wiele istotniejsze niż jedzenie jest nawadnianie.

Choć grypa jest chorobą samoograniczającą się, nie należy jej lekceważyć. Wiąże się z uciążliwymi dolegliwościami i ryzykiem powikłań. Im młodszy pacjent, tym większe ryzyko ciężkiego przebiegu choroby, czasem wymagającego nawet hospitalizacji.

Szacuje się, że co roku na grypę sezonową zapada około 30 procent dzieci. Najlepszą ochroną są szczepienia przeciw grypie, które można stosować u niemowląt już od 6. miesiąca życia. Aby do osiągnięcia tego wieku zapewnić maluchowi ochronę, przyszła mama powinna zaszczepić się w czasie ciąży. Szczepienie przeciw grypie pomaga wzmocnić odporność, minimalizuje ryzyko zakażenia, a jeśli dojdzie do infekcji, łagodzi przebieg choroby.