Odporność u dzieci kształtuje się przez wiele lat. Możemy wspierać ten rozwój na różne sposoby. Dziś wyjaśniamy między innymi, dlaczego dzieci chorują częściej niż dorośli, jakie znaczenie dla stymulowania rozwoju układu immunologicznego ma aktywność fizyczna na świeżym powietrzu, jak hartować mały organizm i w czym pomoże oxymel? Powiemy też o tym, czym są pierwotne niedobory odporności.

Dlaczego dzieci często chorują?

Jeżeli układ immunologiczny dziecka rozwija się prawidłowo, maluch będący w wieku około trzech lat zapada na infekcje średnio nawet osiem razy w roku. Dzieci chorują częściej niż dorośli, ponieważ ich organizm dopiero uczy się, jak radzić sobie z patogenami. Gdy przychodzimy na świat, przed szkodliwym działaniem wirusów i bakterii chronią nas przeciwciała, które przekazała nam matka. Wiele tygodni mija, zanim organizm dziecka wyprodukuje własne.

Układ odpornościowy kształtuje się najintensywniej w pierwszych trzech latach życia dziecka i dojrzewa mniej więcej w 12. roku.

Aby nauczyć się walczyć z antygenami, organizm po prostu musi się z nimi zetknąć. A gdzie jest ich najwięcej? Oczywiście w dużych skupiskach. Raczkujący jeszcze układ immunologiczny dziecka uczęszczającego do żłobka czy przedszkola jest wiec wystawiony na dużą, ale potrzebną próbę. Wiele dzieci choruje, zwłaszcza wczesną wiosną i jesienią. Zarazki roznoszą się ekspresowo – maluchy chętnie wkładają brudne ręce i zabawki do buzi.

Jak wzmocnić odporność u dziecka?

Wspomnieliśmy o tym, że małe dzieci często łapią infekcje (zwłaszcza wirusowe) i jest to zupełnie naturalne. Mimo to warto wzmacniać układ odpornościowy. Zaprocentuje to w przyszłości. Jak więc wspomóc odporność i hartować mały organizm? Oto kilka kluczowych zasad:

• Karmienie piersią

WHO zaleca wyłączne karmienie piersią przez pierwsze pół roku życia. Z mleka matki maluch pozyskuje mikroorganizmy potrzebne do rozwoju układu immunologicznego, prebiotyki[*], enzymy i wiele innych cennych składników. Szczególnie istotny dla budowania i wsparcia odporności jest pierwszy pokarm, siara.

• Dieta na odporność

Zbilansowany jadłospis może wzmocnić odporność. W diecie dziecka nie powinno zabraknąć nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3. W rozwoju układu immunologicznego niezbędne jest też żelazo oraz witaminy A, C i D.

• Aktywność fizyczna

Ważna w kształtowaniu się układu odpornościowego dziecka jest jak najczęstsza, codzienna aktywność fizyczna na świeżym powietrzu. Dziecko powinno bawić się w piaskownicy, na trawie i mieć kontakt z rówieśnikami. Nie da się przecież wzmocnić odporności w sterylnych warunkach. Zabawa na dworze to dobry sposób, żeby hartować mały organizm.

Z niemowlętami w wózku także należy spacerować, bez względu na porę roku i pogodę. Ważne jest przy tym odpowiednie ubieranie dziecka (aby go nie przegrzewać).

• Regeneracja

Odpoczynek i sen także mają znaczenie dla wsparcia odporności. W nocy nasz organizm reguluje poziom kortyzolu, hormonu stresu, którego zbyt wysokie stężenie może hamować pracę układu odpornościowego. Pamiętajmy, że dzieci potrzebują więcej snu niż dorośli.

• Szczepienia ochronne

Obiegowa opinia mówiąca o tym, że układ immunologiczny dziecka nie radzi sobie z dużą liczbą szczepień ochronnych nie ma nic wspólnego z prawdą. Nawet małe dziecko może wytworzyć przeciwciała na ogromną liczbę antygenów jednocześnie. Pilnowanie kalendarza szczepień to wyraz troski o zdrowie dziecka. W ten sposób wykształca ono odporność na niebezpieczne patogeny i unika chorób jak chociażby krztusiec czy gruźlica. Warto rozważyć nieobowiązkowe szczepienia ochronne i uchronić malucha np. przed zachorowaniem na np. na ospę.

Domowe sposoby na wzmocnienie odporności u dziecka

Wiele osób woli sięgnąć po sprawdzone naturalne sposoby niż po preparaty z apteki. Co więc znajdziemy w naszej domowej spiżarni na wzmocnienie odporności u dzieci?

• Miód – zawiera witaminy A, C i E. Poza tym działa przeciwzapalnie i antybiotycznie. Najlepszy na osłabioną odporność jest miód wielokwiatowy lub gryczany.
• Syrop z goździków – to popularny specyfik na wsparcie odporności, któremu poświęciliśmy osobny artykuł.
• Zakwas buraczany – to naturalny probiotyk na wzmocnienie odporności. Zawiera masę cennych składników, w tym wszelkie niezbędne witaminy, przeciwutleniacze, potas, magnez i żelazo.
• Sok z malin – to kolejny prosty, naturalny sposób na odporność. Jest bogaty w witaminy z grupy B, a także witaminy C, E i minerały. Słodki smak sprawia, że dzieci go lubią.
• Mikstura z octu jabłkowego, czosnku, miodu, pieprzu i chrzanu – specyfik znany jako oxymel to prawdziwa bomba witaminowa i naturalny antybiotyk. W niektórych wariantach ma w składzie też inne składniki na wzmocnienie: cebulę, cytrynę i imbir. Ten preparat wzmacniający odporność można podawać od drugiego roku życia. Choć jest pikantny, wielu maluchom przypada do gustu.

Osłabiona odporność u dziecka – kiedy może niepokoić?

Często nawracające i przewlekłe infekcje mogą sygnalizować, że dziecko cierpi na pierwotne niedobory odporności (PNO).

Co świadczy o tym, że rozwój układu immunologicznego nie przebiega prawidłowo? Europejskie Towarzystwo Niedoborów Odporności (ESID) i Jeffrey Modeli Foundation opracowały listę 10 alarmujących objawów u dzieci. To między innymi: minimum 4 zakażenia ucha lub minimum 2 poważne zakażenia zatok w ciągu roku, głębokie ropnie czy uporczywe pleśniawki.

Pojawienie się dwóch objawów z wykazu stanowi przesłankę do tego, by przypuszczać, że odporność u dziecka jest patologicznie zaburzona. Wówczas należy skonsultować się z immunologiem.

Za PNO odpowiadają mutacje w genach. Jedynym sposobem diagnozy są badania genetyczne. Leczenie polega na stosowaniu preparatów wzmacniających odporność i pobudzających układ immunologiczny dziecka do pracy, doraźnym leczeniu infekcji za pomocą antybiotyków oraz regularnym podawaniu przeciwciał. Istnieje też eksperymentalna terapia genowa.

Szacuje się, że 80 proc. cierpiących na pierwotne niedobory odporności nie jest zdiagnozowanych. Konsekwencje nieleczenia PNO są najgroźniejsze w pierwszych miesiącach życia. Wtedy jedynym ratunkiem jest przeszczep szpiku kostnego. Do pierwotnych niedoborów odporności zaliczamy grupę ok. 300 chorób układu odpornościowego, które przebiegają w różny sposób i mogą skutkować na przykład wystąpieniem alergii, zaburzeń hormonalnych oraz wzrostem ryzyka nowotworów czy wad serca.

[*] Prebiotyk to substancja przyjmowana w celu pobudzania rozwoju prawidłowej flory bakteryjnej jelit. W przeciwieństwie do probiotyku prebiotyk nie zawiera kultur bakterii.