Kaszel u dziecka jest powszechną i częstą dolegliwością. Zazwyczaj towarzyszy niegroźnym infekcjom górnych dróg oddechowych. Mimo to nie należy go bagatelizować. Może być bowiem przyczyną poważnych chorób. Na co więc zwrócić uwagę, gdy dziecko kaszle? Kiedy zgłosić się do lekarza? Jak sami możemy pomóc małemu pacjentowi w domu?

Rodzaje i przyczyny kaszlu

Choć męczący, pełni w naszym organizmie ważną funkcję obronną. Daje wyraźne objawy. Kaszel jest czytelnym sygnałem, że z naszym zdrowiem dzieje się coś niedobrego.

Czym jest kaszel? To po prostu odruch, niezależny od naszej woli. Kiedy człowiek kaszle, może pozbyć się z dróg oddechowych zalegających w nich wydzielin lub ciała obcego. W niektórych przypadkach kaszel jest jednak niebezpieczny. Suchy kaszel może zaszkodzić pacjentom np. po operacjach jamy brzusznej albo tym, którzy mają złamane żebra.

Czemu kaszlemy? Odpowiedź na pytanie, skąd się bierze kaszel tylko pozornie jest prosta. Najczęściej wywołuje go podrażnienie błony śluzowej górnych dróg oddechowych. Mogą jednak za tym stać rozmaite przyczyny. Kaszel to objaw różnych chorób, od błahej infekcji górnych dróg oddechowych aż po niewydolność serca czy choroby płuc.

Ze względu na charakter, możemy wyróżnić dwa typy kaszlu: kaszel produktywny i kaszel nieproduktywny. Na co dzień możemy spotkać się z określaniem ich odpowiednio jako mokry i suchy.

Kaszel produktywny (mokry) jest pożądanym odruchem, ponieważ dzięki niemu nasz organizm pozbywa się wydzieliny nagromadzonej w drogach oddechowych, co pozwala uniknąć niebezpiecznych powikłań. Z kolei kaszel nieproduktywny (suchy) nie przynosi żadnych korzyści. Powstaje w wyniku zakażenia wirusowego, którego skutkiem jest uszkodzenie i wiążąca się z tym nadwrażliwość nabłonka oskrzeli.

Istnieje też inny podział rodzajów kaszlu, w którym pod uwagę bierze się czas jego trwania. Możemy tu wyróżnić:

·       kaszel ostry, który występuje krócej niż 3 tygodnie,

·       kaszel podostry, utrzymujący się od 3 do 8 tygodni,

·       kaszel przewlekły, trwający ponad 8 tygodni.

Skąd się bierze kaszel ostry u dzieci? Najczęściej z powodu zakażenia górnych dróg oddechowych oraz bakteryjnego lub wirusowego zapalenia płuc. Ostry kaszel może też być m.in. objawem bakteryjnego zapalenia tchawicy, oskrzelików, nagłośni albo ostrego podgłośniowego zapalenia krtani. Charakterystyczny dla tej ostatniej przypadłości jest nocny napadowy kaszel.

Nagły ostry kaszel może wynikać z obecności ciała obcego w gardle albo być reakcją na szkodliwe dla płuc substancje, takie jak dym papierosowy.

Przewlekły kaszel towarzyszy astmie, mukowiscydozie, krztuścowi, gruźlicy, a także refluksowi. Może mieć też powstawać na tle nerwowym. To kaszel psychogenny, który ma przewlekły charakter i zazwyczaj jest kaszlem suchym.

Kaszel suchy czy mokry? – Jak rozpoznać rodzaj kaszlu?

Rodzice i opiekunowie często zastanawiają się, czy dziecko zmaga się z suchym czy mokrym kaszlem. Rozróżnienie rodzaju kaszlu jest bardzo ważne, bo od niego zależy to, jak będzie trzeba postępować z małym pacjentem.

Objawy kaszlu suchego u dziecka to przede wszystkim uczucie podrażnienia i łaskotania w gardle. Mówienie, oddychanie czy śmiech stają się czynnikami wywołującymi kaszel o różnej intensywności. Dziecko zmaga się z uczuciem suchości w gardle. Napady kaszlu mogą utrudniać zasypianie w nocy. Suchy kaszel ma chrapliwy odgłos, często porównywany do dźwięku szczekania. Jest męczący, ponieważ uczucie podrażnienia może być ciągłe, a napadowy kaszel trudno powstrzymać. Jeśli mamy do czynienia z infekcją, to kaszel z suchego w mokry przechodzi po około dwóch-trzech dniach.

Kaszel mokry charakteryzuje się natomiast odkrztuszaniem wydzieliny służącej oczyszczeniu dróg oddechowych z patogenów powodujących infekcję lub zalegających w nich ciał obcych, takich jak kurz. W początkowej fazie choroby trudno określić, czy dziecko ma kaszel mokry czy suchy, ponieważ flegma jeszcze nie jest odkrztuszana. W przypadku kaszlu mokrego charakterystyczny będzie głęboki odgłos przypominający bulgotanie. Największe nasilenie kaszlu pojawi się po przebudzeniu.

Kaszel u dziecka – kiedy pójść do lekarza?

Do pediatry należy się koniecznie wybrać wtedy, gdy kaszel utrzymuje się dłużej niż pięć dni i towarzyszą mu: wysoka gorączka, trudności z oddychaniem i uporczywe napady duszności.

Objawami, które powinny nas zaniepokoić są: świszczący oddech, uczucie duszności i ból w klatce piersiowej podczas wdechu, a także gorączka powyżej 38 stopni. W połączeniu z suchym kaszlem mogą to być symptomy zapalenia oskrzeli.

Z kolei astma oskrzelowa może się objawiać świszczącym oddechem, uczuciem ściskania w klatce piersiowej czy napadami kaszlu intensyfikującymi się w nocy i o poranku. Dolegliwości te mogą się wyzwalać wskutek oddziaływania czynników, takich jak zanieczyszczenie powietrza, nagłe ochłodzenie lub wysiłek fizyczny.

Kaszlowi alergicznemu często towarzyszy wodnisty katar, a także swędzenie, łzawienie i przekrwienie oczu. Objawy nasilają się po kontakcie z alergenem, jakim może być na przykład kurz czy sierść zwierząt.

Kaszel psychogenny to taki, przy którym trudno znaleźć czynnik zewnętrzny wywołujący ataki. Na jego występowanie najczęściej wpływa stres, na przykład związany ze szkołą. Dolegliwości zwykle nie ustępują po podaniu leków przeciwkaszlowych.

Domowe sposoby na suchy kaszel u dziecka

Jeżeli kaszel suchy występuje bez innych niepokojących objawów, prawdopodobnie ma związek z wirusową infekcją górnych dróg oddechowych. Wtedy można pokusić się o naturalne metody walki z tą uporczywą dolegliwością. Domowymi sposobami dobrze jest też oczywiście wesprzeć leczenie farmakologiczne wdrożone przez lekarza.

Istnieje wiele „babcinych” metod, które mogą pomóc w łagodzeniu suchego kaszlu. Naturalne preparaty wpływają na nawilżenie dróg oddechowych i zahamowanie odruchu kaszlu.

Tym, o co powinniśmy zadbać w pierwszej kolejności jest odpowiednie nawilżenie powietrza. Wielu rodziców, których dzieci cierpią z powodu suchego kaszlu należy do zwolenników intensywnego ogrzewania pomieszczeń, w których przebywa mały pacjent. Wydaje się im, że skoro dziecko jest chore, to powinno leżeć w bardzo ciepłym pokoju. Tymczasem przegrzewanie mieszkania do błąd! Optymalna temperatura, która pomoże w zachowaniu odpowiedniej wilgotności powietrza, powinna wynosić od 18-20 stopni Celsjusza.

Żeby ulżyć dziecku cierpiącemu na suchy kaszel, warto położyć na ciepłych kaloryferach mokre ręczniki albo powiesić w oknach wilgotne firanki.

Równie istotne co nawilżanie pomieszczeń, jest podawanie choremu odpowiedniej dawki płynów, np. wody z miodem, mleka, naparów z ziół, takich jak lipa, lukrecja czy rumianek – ale niezbyt gorących.

Starą, sprawdzoną metodą domowego leczenia suchego kaszlu są inhalacje parowe z ziół albo olejków eterycznych. Sprawdzi się rumianek, lawenda, eukaliptus czy drzewo herbaciane. Nie tylko nawilżają one błonę śluzową gardła i hamują kaszel, ale pomagają zwalczyć zakażenia dróg oddechowych i wzmacniają odporność.

W łagodzeniu suchego kaszlu nieoceniony jest ponadto kisiel z siemienia lnianego. Zawiesinę przygotowujemy z nasion gotowanych w wodzie. Taki preparat, pity dwa razy dziennie, pomaga pozbyć się uporczywego suchego kaszlu.

U dzieci można stosować też okłady z ugotowanych, ciepłych ziemniaków. Ta stara metoda dobrze radzi sobie z suchym kaszlem. Pacjenci, którzy ją stosują mogą poczuć ulgę, ponieważ ciepły kompres zwiększa ukrwienie i tym samym ułatwia odkrztuszanie.

W walce z kaszlem suchym zazwyczaj sprawdzi się też domowy syrop z czosnku lub cebuli.

Domowe sposoby na kaszel mokry u dziecka

W przypadku samodzielnego leczenia produktywnego kaszlu u dziecka trzymajmy się tej samej zasady, co przy kaszlu suchym. Jeśli oprócz odkrztuszania zauważymy inne niepokojące objawy albo mamy do czynienia z kaszlem przewlekłym, konieczna może okazać się wizyta u lekarza. Pamiętajmy, że czasami mokry kaszel jest groźny, choć zazwyczaj jego przyczyną jest tylko ustępująca samoistnie infekcja wirusowa.

Aby ulżyć dziecku cierpiącemu z powodu produktywnego kaszlu, powinniśmy skupić się na metodach, które pomogą w rozrzedzeniu i wykrztuszeniu z dróg oddechowych wydzieliny. Bez względu na rodzaj kaszlu, można podać syrop z czosnku, cebuli i miodu, a w przypadku kaszlu mokrego, dodatkowo warto opukiwać plecy chorego. Oklepywanie dłonią ułożoną w kształt łódki powinno trwać nawet pół godziny. Zabieg kończymy posmarowaniem pleców maścią na bazie olejku miętowego, eukaliptusowego lub terpentynowego.

Podobnie jak przy kaszlu suchym, wspomaganie leczenia kaszlu produktywnego należy wesprzeć podawaniem dużej ilości płynów. Mogą to być soki, np. porzeczkowy albo malinowy, herbata z czarnego bzu lub czarnej porzeczki, a także napary z tymianku, babki lancetowatej albo wiesiołka.

Gdy dziecko cierpi z powodu mokrego kaszlu, nie zapominajmy o odpowiedniej pozycji do spania. Głowa powinna być ułożona wyżej niż reszta ciała.