Nieżyt nosa to utrapienie wieku dziecięcego. Jest męczący, łatwo nawraca, często towarzyszy mu uczucie zatkanego nosa, kichanie, a w wyniku spływającej do gardła wydzieliny, także kaszel. Podpowiadamy, co warto wiedzieć o katarze u dziecka. Jakie są jego przyczyny? Jak ulżyć maluchowi? Po jakie leki na katar u dziecka można sięgnąć samemu, a kiedy udać się po pomoc do pediatry?

Katar u dziecka – przyczyny

Często pojawiający się ostry nieżyt nosa u dzieci ma związek z niedojrzałością układu immunologicznego i przebywaniem w dużych skupiskach, takich jak żłobki czy przedszkola, w których łatwo o zarażenie. Najczęstszą przyczyną kataru są wirusy: rhino- i adenowirusy. Wywołują infekcję wirusową, potocznie zwaną przeziębieniem. Zazwyczaj jest niegroźne, ale towarzyszące mu uczucie zatkanego nosa i gromadząca się wydzielina są bardzo uciążliwe. U małych dzieci katar powoduje rozdrażnienie, utrudnia oddychanie, osłabia apetyt. Bywa, że wirusowy katar atakuje nawet dwa razy w ciągu miesiąca.

Objawy nieżytu nosa występują też przy grypie, ostrym zapaleniu gardła i oskrzeli i zapaleniu ucha środkowego.

Wirusowy katar może przekształcić się w katar bakteryjny. Wydzielina zalegająca w drogach oddechowych tworzy bowiem dogodne środowisko do rozwoju patogenów i np. rozwoju bakteryjnego zapalenia zatok przynosowych.

Inną przypadłością jest katar alergiczny. Pojawia się w związku z narażeniem na jakiś czynnik uczulający. Towarzyszy mu szereg innych dolegliwości, w tym łzawienie oczu, swędzenie nosa i uciążliwe kichanie. Katar sienny najczęściej jest bezbarwny i ma wodnistą konsystencję.

Przewlekły katar jest też spotykany przy mukowiscydozie.

Niektóre dzieci cierpią z powodu nawracającego nieżytu nosa częściej niż inne. Nie zawsze ma to związek ze słabszą odpornością. Jakie są więc inne przyczyny częstego kataru u dzieci? Należą do nich:

• problemy laryngologiczne, takie jak przerost trzeciego migdałka czy krzywa przegroda nosowa,
• zmiany hormonalne,
• polekowe nieżyty nosa.

O czym świadczy kolor kataru?

Barwa i gęstość wydzieliny z nosa stanowią wskazówki, które mogą pomóc w diagnozie. Pamiętajmy jednak, że nie mają rozstrzygającego charakteru. To tylko jeden z wielu objawów, na które trzeba zwrócić uwagę.

Tak jak była mowa wcześniej, przezroczysta i niezbyt gęsta wydzielina jest charakterystyczna dla kataru alergicznego. Może też występować w początkowej fazie ostrego nieżytu nosa. W przypadku infekcji katar szybko zmienia swój charakter. Wodnistą zastępuje gęsta wydzielina, która nabiera białego koloru.

Według powszechnej opinii oznacza ona infekcję wirusową. Zielony lub żółty katar ma z kolei świadczyć o zakażeniu bakteryjnym. Nie warto się tym jednak sugerować. Za zielony lub żółty kolor kataru odpowiada duża ilość leukocytów, które walczą z patogenami zarówno w infekcji bakteryjnej, jak i wirusowej. To, z jakim typem zakażenia mamy do czynienia, z większym prawdopodobieństwem można rozstrzygnąć na podstawie czasu trwania choroby. Infekcja wirusowa zazwyczaj trwa tydzień, bakteryjna dłużej.

A co, jeśli pojawia się czerwonawy kolor kataru u dziecka? To sygnał, że wydzielina jest zabarwiona krwią. Może za to odpowiadać niegroźne podrażnienie błony śluzowej i pęknięcie naczynek krwionośnych. Czasem to skutek nadużywania kropli do nosa, ale zdarza się, że czerwony kolor kataru u dziecka ma tak poważną przyczynę, jak np. gruźlica.

Co stosować na katar u dziecka?

Znane powiedzenie mówi, że leczony katar trwa siedem dni, nieleczony tydzień. Jest w tym sporo prawdy, bo objawy nieżytu nosa ustępują średnio po tygodniu. Pamiętajmy jednak o tym, że katar jest tylko jednym z kilku objawów infekcji dróg oddechowych albo poważniejszej choroby, których nie należy lekceważyć. Uciążliwa, wodnista lub gęsta wydzielina, uczucie zatkanego nosa czy kichanie to dolegliwości, które mają wpływ na ogólne samopoczucie i utrudniają wiele codziennych czynności.

Jak więc pozbyć się kataru u dziecka? Przede wszystkim, leczenie kataru powinno iść w parze ze zwalczaniem lub łagodzeniem pozostałych objawów choroby. Ważne jest regularne oczyszczanie zakatarzonego noska u dziecka, co przynosi ulgę w oddychaniu. Pozwala to usunąć zalegającą wydzielinę, a także alergeny (jeśli mamy do czynienia z katarem siennym).

Leki na katar dla maluchów występują w wielu formach ułatwiających aplikację, stosownie do wieku dziecka. Dostępne są żele, plasterki z olejkiem eukaliptusowym lub innymi olejkami eterycznymi, maści, syropy i tabletki. Najczęstszym wyborem wszystkich rodziców są krople do nosa. Nie tylko pomagają usunąć zalegającą wydzielinę, ale też zmniejszają obrzęk błon śluzowych.

Jakie składniki w lekach na katar u dziecka są bezpieczne? Naturalnym środkiem dostępnym w postaci aerozolu jest woda morska. Sprawdzi się w zwalczaniu kataru wirusowego, zapalenia zatok i w łagodzeniu objawów kataru siennego. Takie krople o odpowiednim stężeniu wody morskiej można stosować na katar u niemowląt i małych dzieci. Warta uwagi jest też sól fizjologiczna. Dostępne w aptekach leki na katar dla dzieci mają naturalny skład. Często są oparte na wyciągach z roślin lub olejków eterycznych.

W łagodzeniu dolegliwości górnych dróg oddechowych sprawdzą się też babcine sposoby. Picie ciepłej herbaty przy katarze, zwłaszcza z sokiem malinowym i cytryną, działa napotnie i przeciwwirusowo. Ulgę przynoszą inhalacje na bazie soli fizjologicznej. W domowej „parówce” sprawdzi się też olejek eukaliptusowy, sosnowy lub miętowy. Znanym babcinym sposobem na katar jest rozdrobnienie ziół majeranku, dodanie ich do bezzapachowego kremu i posmarowanie nim skóry pod nosem.

Skuteczność powyższych preparatów i sposobów na katar zależy oczywiście od przyczyny kataru. Jeśli mamy do czynienia z infekcją bakteryjną, np. zapaleniem ucha środkowego, nie obędzie się bez środków na receptę, z antybiotykiem (zazwyczaj amoksycyliną).

Kiedy skonsultować katar z lekarzem?

Choć nieżyt nosa wydaje się niegroźny, są sytuacje, w których należy skonsultować się z pediatrą. Niepokojące jest trwanie kataru u dziecka powyżej siedmiu dni i występowanie dodatkowych objawów, takich jak gorączka, apatia, kaszel, obrzęk powiek, zaburzenia świadomości czy silny ból w okolicy czoła. Może być to oznaką infekcji bakteryjnej. Konsultacji wymaga gwałtownie pogorszenie stanu zdrowia malucha.

A co warto wiedzieć o objawach kataru u dziecka, które nie przekroczyło jeszcze pierwszego roku życia? Zwłaszcza katar u noworodka bardzo niepokoi młodych rodziców. Takie maluchy oddychają głównie nosem, a ich przewody nosowe są bardzo wąskie. Zalegająca wydzielina powoduje tzw. sapkę. Katar i obrzęk dróg oddechowych mogą być wywołane infekcją, z którą, jeśli przebiega łagodnie, można poradzić sobie bez interwencji lekarskiej. Jeśli jednak maluch gorączkuje, występują problemy z karmieniem, zaburzenia snu i poważne trudności z oddychaniem, warto skonsultować się z pediatrą.