Suchy kaszel to częsty nieprzyjemny objaw towarzyszący zwłaszcza infekcjom dróg oddechowych. Może stać się dla dziecka bardzo dokuczliwy, utrudniać zabawę, naukę, sen, powodować rozdrażnienie i uczucie zmęczenia. Na szczęście istnieje wiele metod, dzięki którym można poradzić sobie z atakami suchego kaszlu. Dziś zastanowimy się, kiedy można podać dziecku preparaty przeciwkaszlowe oraz jakie domowe metody przyniosą maluchowi ulgę. Pochylimy się też nad problemami zdrowotnymi, które mogą wywoływać kaszel: od chorób dróg oddechowych po kaszel na tle nerwowym.

Przyczyny i objawy suchego kaszlu u dziecka

Jakie są przyczyny duszącego kaszlu? To najczęściej infekcje wirusowe. Napady kaszlu pojawiają się zazwyczaj w pierwszej fazie choroby. Towarzyszy im nieprzyjemne uczucie suchości, łaskotania i drapania w gardle. Suchy kaszel to odruch powodowany podrażnieniem receptorów kaszlowych, który nie powoduje jednak odkrztuszania wydzieliny. Nazywamy go więc nieproduktywnym.

Wśród przyczyn duszącego kaszlu można wymienić kilka chorób dróg oddechowych o podłożu wirusowym lub bakteryjnym. To między innymi:

1. Ostre podgłośniowe zapalenie krtani – dotyczy zwłaszcza maluchów między szóstym miesiącem a trzecim rokiem życia. Początkowo objawy przypominają łagodną infekcję dróg oddechowych, ale nagle przybierają na sile. Pojawia się duszący kaszel suchy, przypominający szczekanie psa. Występują ponadto: stridor wdechowy, chrypka i uczucie duszności.
2. Zapalenie oskrzeli – początkowo występuje uporczywy duszący kaszel, który może nawet doprowadzić do wymiotów. Odruch kaszlu pojawia się wskutek podrażnienia receptorów znajdujących się w śluzówce oskrzeli i oskrzelików. Z czasem przeradza się w kaszel mokry z odkrztuszaniem wydzieliny.
3. Krztusiec – ta do niedawna zapomniana choroba bakteryjna w ostatnich latach znów daje o sobie znać, a do jej rozprzestrzeniania w dużej mierze przyczynia się rosnąca niechęć do szczepień. Krztusiec jest szczególnie niebezpieczny dla małych dzieci. Jednym z jego objawów są napady duszącego kaszlu, kończącego się głośnym świstem, porównywanym do piania koguta. Początkowo suchy kaszel kończy się odkrztuszaniem wydzieliny o bardzo lepkiej konsystencji.
4. Grypa – suchy uporczywy kaszel pojawia się na początku i czasem też pod koniec choroby.

Jeśli wymienione choroby dróg oddechowych miały silny przebieg, dolegliwości mogą utrzymywać się jeszcze przez jakiś czas po wyleczeniu. Mówimy wówczas o kaszlu poinfekcyjnym.

Czy kaszel suchy u dziecka zawsze oznacza infekcję?

Z uwagi na to, że układ odpornościowy maluchów nie jest tak ukształtowany jak u dorosłych i dopiero uczy się, jak radzić sobie z różnymi patogenami, dzieci mogą łapać infekcje dróg oddechowych nawet osiem razy w roku. Jedna choroba, której towarzyszą napady kaszlu może płynnie przechodzić w kolejne zakażenie. To może nieco osłabić czujność opiekunów, którzy objawy suchego kaszlu zwykle łączą z jakąś infekcją. Jeśli jednak dolegliwości nie ustępują przez dłuższy czas i nie towarzyszy im podwyższona temperatura, skłania to opiekunów do wizyty u pediatry.

Zatem, co oprócz infekcji dróg oddechowych może jeszcze oznaczać suchy duszący kaszel u dziecka? Przyczyn należy szukać w chorobach ogólnoustrojowych i wadach wrodzonych. To na przykład:

1. Astma oskrzelowa – w tej chorobie za atakami suchego kaszlu odpowiada nadreaktywność oskrzeli. Kaszel pojawia się po wysiłku fizycznym, przy nagłej zmianie temperatury otoczenia albo pod wpływem czynników drażniących, takich jak smog czy dym papierosowy. Ataki suchego kaszlu mają różnorodny przebieg. Czasem napady są bardzo intensywne i powodują zaburzenia oddechowe. Choć astmie zazwyczaj towarzyszy suchy kaszel, może się zdarzyć odkrztuszanie wydzieliny o białym zabarwieniu.
2. Alergia – kaszel alergiczny pojawia się na skutek reakcji na alergen, na przykład kurz, sierść zwierząt czy pyłki roślin. Ma napadowy charakter, a towarzyszyć mu mogą objawy, takie jak łzawienie oczu, wodnisty wysięk z nosa czy intensywne kichanie. Typowy jest dość długi czas trwania kaszlu. Dolegliwości ustępują, gdy z otoczenia dziecka znika wywołujący je alergen.
3. Refluks żołądkowo-przełykowy – to dolegliwość polegająca na cofaniu się treści żołądkowej do przełyku. Podrażnia ona drogi oddechowe, wywołując napady kaszlu. Dziecko może skarżyć się też na zgagę, które zapewne przedstawi jako uczucie pieczenia lub palenia w gardle. Powodowany refluksem kaszel pojawia się z większą częstotliwością w nocy (w pozycji leżącej) oraz po posiłkach.
4. Niewydolność lub wady serca – serce to bardzo ważny organ naszego organizmu. Jeśli nie pracuje prawidłowo, nie może pompować odpowiedniej ilości krwi i zaspokoić zapotrzebowania komórek na tlen. Daje to o sobie znać w postaci duszności i suchego uporczywego kaszlu.

Istnieje jeszcze taki rodzaj suchego kaszlu, którego przyczyną nie jest ani infekcja dróg oddechowych, ani przewlekła choroba czy wady wrodzone. Mowa o kaszlu psychogennym. Ma on podłoże emocjonalne. Napady kaszlu towarzyszą stresującym dla dziecka sytuacjom. Może być na przykład reakcją na obecność budzącej strach osoby, pójście do szkoły czy skutkiem traumatycznych sytuacji.

Jak sobie poradzić z kaszlem psychogennym? Najlepiej wyeliminować stresujące czynniki, a jeśli jest to niemożliwe lub nie przynosi oczekiwanych rezultatów, konieczna może okazać się pomoc psychiatry lub psychologa.

Leczenie suchego kaszlu u dziecka

Jak pomóc dziecku z suchym kaszlem? Co podać na szczególnie uciążliwy duszący kaszel w nocy?

Leczenie oczywiście zależy od przyczyny. Jeśli objawy suchego kaszlu towarzyszą infekcji dróg oddechowych, można zastosować leki przeciwkaszlowe. Takie preparaty dzielimy na:

• leki, które działają ośrodkowo, czyli tłumią odruch kaszlu na poziomie mózgu. W tej grupie znajdują się takie substancje jak dekstrometorfan, butamirat oraz kodeina.
• środki z lewodropropizyną działające obwodowo (na receptory kaszlowe w drogach oddechowych).

Dawkowanie oraz możliwość zastosowania danej substancji zależą przede wszystkim od wieku małego pacjenta, na przykład kodeina nie jest zalecana poniżej 12. roku życia.

Oprócz leków hamujących odruch kaszlu, można podać preparaty działające osłonowo na podrażnione drogi oddechowe. Skuteczne są syropy z wyciągami roślinnymi: syrop prawoślazowy, z podbiału, lukrecji, tymianku czy malwy. Zostawiają one warstwę ochronną na błonie śluzowej gardła, dzięki czemu eliminują podrażnienia i łagodzą objawy suchego kaszlu. W dodatku zawierają substancje wzmacniające odporność i pomagające zwalczyć infekcje.

A co na suchy kaszel u niemowlaka? Znakomite działanie nawilżające i powlekające wykazuje syrop z glicerolem. W aptekach znajdziemy preparaty, które można bezpiecznie podawać dzieciom już od szóstego miesiąca życia.

Leki przeciwkaszlowe – kiedy ich nie stosować?

Mechanizm działania leków przeciwkaszlowych polega na blokowaniu odruchu kaszlu. Jego hamowanie jednak nie zawsze jest wskazane. Odruch kaszlu jest potrzebny do odkrztuszania wydzieliny. Dlatego preparatów hamujących nie można podawać przy kaszlu mokrym.

Inne sytuacje, w których stosowanie leków przeciwkaszlowych jest zabronione to:

• nieznane przyczyny duszącego kaszlu suchego u dziecka,
• uczulenie na składniki leku,
• podawanie leku dłużej niż to zalecane na opakowaniu (może wywołać uzależnienie),
• występowanie objawów mogących sugerować kaszel alergiczny: wodnisty katar, łzawienie oczu i kichanie.

Wszelkie wątpliwości warto skonsultować z lekarzem.

Kiedy zgłosić się do pediatry?

Zastanawiasz się, czy męczący kaszel u dziecka to powód do wizyty w przychodni? Oto sytuacje, w których należy zasięgnąć porady pediatry:

1. Zgłoś się do lekarza, jeśli podejrzewasz inne przyczyny duszącego kaszlu niż zwykłe przeziębienie. Powinny Cię do tego skłonić takie objawy jak np. utrata masy ciała, przewlekły suchy kaszel, który się nasila, występowanie objawów suchego kaszlu po wysiłku fizycznym, przy nagłej zmianie temperatury otoczenia albo w czasie spożywania przez dziecko posiłków.
2. Pilnej konsultacji wymaga pojawienie się objawów suchego kaszlu u noworodka, ponieważ ich przyczyną mogą być wady wrodzone.
3. Wezwij karetkę, jeśli kaszel wystąpił nagle i niespodziewanie, a jego przebieg jest gwałtowny. Może to oznaczać, że do dróg oddechowych dostało się ciało obce.
4. Zwróć uwagę na czas trwania kaszlu. Jeśli utrzymuje się powyżej czterech tygodni, wymaga pogłębionej diagnostyki.

Domowe sposoby na suchy kaszel

W złagodzeniu objawów uporczywego kaszlu u dziecka nieocenione są babcine sposoby. Opierają się na naturalnych, bezpiecznych dla dzieci składnikach i sprawdzonych recepturach. Jeśli są stosowane z rozwagą, nie trzeba się obawiać skutków ubocznych takiego „domowego leczenia”.

Efekty, jakie można osiągnąć to nawilżenie dróg oddechowych, niwelowanie podrażnień gardła oraz naturalne wzmocnienie odporności. Wiele składników wykorzystywanych w domowych recepturach, na przykład miód, cebula czy czosnek, dobrze radzi sobie zarówno z kaszlem mokrym, jak i suchym, zwalczając infekcje wirusowe i bakteryjne. Domowe preparaty pomagają pozbyć się wielu objawów infekcyjnych chorób dróg oddechowych, takich jak ból gardła czy nieżyt nosa.

Zatem, po jakie domowe sposoby warto sięgnąć, aby złagodzić suchy duszący kaszel u dziecka?

• mleko z miodem,
• gęsty napar z siemienia lnianego,
• herbata rumiankowa, z prawoślazem, babką lancetowatą, podbiałem albo dziewanną,
• inhalacje z soli fizjologicznej lub ziołowe (sprawdzą się wymienione wyżej),
• domowe syropy z cebuli, czosnku i miodu,

Powyższe metody mogą skrócić czas trwania kaszlu, ograniczyć jego częstotliwość i przynieść dziecku ulgę. Pamiętajmy ponadto, żeby stworzyć odpowiednie warunki w pomieszczeniu, w którym przebywa mały pacjent. Ataki suchego kaszlu będą bardziej dokuczliwe w przegrzanym pokoju. Dlatego należy często wietrzyć pomieszczenie i nawilżać powietrze – można na przykład porozwieszać wilgotne ręczniki.