Wśród najczęstszych przyczyn kaszlu u dzieci wymienia się zakażenia układu oddechowego. Czynniki infekcyjne nie zawsze są jednak przyczyną tej przykrej dolegliwości. Jeśli kaszel nie mija przez dłuższy czas, może to świadczyć o poinfekcyjnej nadreaktywności oskrzeli, chorobach przewlekłych, a nawet aspiracji jakiegoś drobnego przedmiotu, które dziecko włożyło do buzi. Jakie są jeszcze przyczyny przewlekłego kaszlu? W jaki sposób się go leczy?

Czym jest kaszel?

Kaszel jest reakcją fizjologiczną, która umożliwia oczyszczenie oskrzeli z nadmiaru wydzieliny, pozbycia się ciała obcego lub substancji drażniących. Odruch kaszlu jest tak ważny, że nasz organizm wyposażył się w wywołujące go receptory nie tylko w układzie oddechowym, ale i w przełyku, żołądku, na przeponie oraz w osierdziu. Odruch kaszlu sprawia, że nawet zdrowe dziecko kaszle kilkanaście razy w ciągu doby i nie jest to żaden powód do niepokoju.

Często zdarza się jednak, że jest to objaw chorób zakaźnych dróg oddechowych. Według American College of Chest Physicians odpowiadają one za najczęstsze przyczyny kaszlu u dzieci.

U ich podłoża leżą zakażenia wirusowe lub bakteryjne. Wśród dzieci uczęszczających do żłobka lub przedszkola infekcje dróg oddechowych zdarzają się nawet 10-12 razy w roku, co ma związek z dużym narażeniem na patogeny i nierozwiniętym jeszcze układem immunologicznym maluchów.

Dziecko kaszle najintensywniej na początku infekcji, a wraz z upływem czasu dolegliwości powinny się zmniejszać, by ostatecznie ustąpić. Nierzadko zdarza się jednak, że zakażenia układu oddechowego następują tuż po sobie lub wręcz nakładają się na siebie, co utrudnia ocenę przyczyny kaszlu.

Gdy ten objaw utrzymuje się długo, wzbudza uzasadniony niepokój rodziców. Gdy dziecko kaszle od trzech-czterech tygodni, to mówimy już o kaszlu przewlekłym.

Przyczyny przewlekłego kaszlu u dziecka

Po przebytej infekcji dróg oddechowych u dzieci często występuje długotrwały kaszel suchy. To tak zwany kaszel poinfekcyjny, niezwiązany z żadną przewlekłą chorobą (choć ten objaw może być mylony z astmą oskrzelową). Kaszel poinfekcyjny utrzymuje się do ośmiu tygodni.

Istnieją jednak pewne niepokojące sygnały, takie jak na przykład utrata masy ciała, nocne poty, długotrwały kaszel produktywny czy obecność krwi w wykrztuszanej wydzielinie, które mogą wskazywać na nierozpoznaną przewlekłą chorobę. Dlatego tak ważna jest czujność rodziców już w chwili, gdy dziecko kaszle od dłuższego czasu.

Jakie są więc najczęstsze przyczyny kaszlu przewlekłego u dzieci? To przede wszystkim:

• Zespół kaszlu z górnych dróg oddechowych (ZKGDO) – to najczęstsza przyczyna długotrwałego kaszlu u dzieci utrzymującego się ponad 8 tygodni. Wiąże się ze stanem zapalnym górnego odcinka układu oddechowego. Może wynikać z przewlekłego zapalenia zatok, przewlekłego nieżytu nosa, zarówno o podłożu alergicznym, jak i niealergicznym, a także z przerostu migdałka gardłowego. Zespół kaszlu z górnych dróg oddechowych odpowiada nawet za 40 procent przypadków kaszlu przewlekłego u dzieci.
• Przewlekłe zapalenie oskrzeli – objawia się produktywnym kaszlem, który utrzymuje się przez co najmniej trzy miesiące w roku (przez większość dni) w okresie dwóch następujących po sobie lat. Przewlekłe zapalenie oskrzeli dotyka zazwyczaj dzieci do trzeciego roku życia (czyli w pierwszych latach kształtowania się układu immunologicznego) i w wieku siedmiu-ośmiu lat (wzrost zakażeń związany jest z wiekiem szkolnym).
  Najczęstszymi przyczynami kaszlu przy przewlekłym zapaleniu oskrzeli są: infekcje wirusowe, bakteryjne i grzybicze, aspiracja ciała obcego, narażenie na dym papierosowy i dysfagia (problemy z przełykaniem). Można tu też wymienić wady wrodzone układu oddechowego lub sercowo-naczyniowego – sugestią do rozpoznania przewlekłego kaszlu na tym tle jest pojawienie się objawów w okresie noworodkowym.
• Astma oskrzelowa – jest to nieuleczalna przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych. Astmie oskrzelowej mogą towarzyszyć trudności z oddychaniem, świszczący oddech oraz poczucie ciężaru lub kłucia w klatce piersiowej. Zdarza się jednak, że napadowy suchy kaszel jest jedynym objawem choroby. Mówimy wtedy o wariancie kaszlowym astmy oskrzelowej (tzw. zespół Corrao).

Wśród rzadziej występujących przyczyn kaszlu u dzieci, który ma przewlekły charakter, można wymienić takie jak:

• Refluks żołądkowo-przełykowy lub krtaniowo-gardłowy – odruch kaszlu w tych chorobach wynika ze stanu zapalnego przełyku, krtani i gardła, wywołanego cofaniem się treści z żołądka. Mogą temu towarzyszyć inne objawy, takie jak problemy gastryczne i nieprzyjemny zapach z ust.
• Guzy klatki piersiowej
• Mukowiscydoza – choroba genetyczna wywołująca nawracające zakażenia w układzie oddechowym.
• Kaszel polekowy – występuje na przykład po inhibitorach ACE stosowanych w leczeniu nadciśnienia u dzieci.
• Kaszel nawykowy – zazwyczaj pojawia się na tle psychologicznym, często u dzieci, które przebyły niedawno zakażenie dróg oddechowych.
• Kaszel psychogenny – ma podłoże nerwicowe. Może wystąpić miedzy innymi na skutek doznanej przemocy w rodzinie czy grupie rówieśniczej. Kaszel psychogenny nasila się w obecności niektórych osób, a słabnie, gdy dziecko jest zajęte jakąś przyjemną dla niego czynnością.

Leczenie przewlekłego kaszlu u dziecka

Jak pomóc dziecku z takim problemem? Kluczem jest oczywiście postawienie odpowiedniej diagnozy, ponieważ leczenie przewlekłego kaszlu powinno być przyczynowe. Bywa jednak, że dolegliwości ustępują samoistnie, zanim nastąpi ocena przyczyny kaszlu. Jeśli objawy powrócą, konieczna będzie pogłębiona diagnostyka.

A jakie szczegółowe badania wykonuje się, aby znaleźć przyczyny przewlekłego kaszlu? Lekarz może zdecydować o wykonaniu RTG klatki piersiowej, spirometrii, badań krwi, testów alergicznych, bronchoskopii, a przy podejrzeniu mukowiscydozy, badań genetycznych. Pamiętajmy jednak, że ocena przyczyny kaszlu rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu. Dlatego informacje dostarczone przez opiekuna dziecka są tak bardzo istotne.

Przy suchym przewlekłym kaszlu, który może wskazywać na astmę, na pewien czas mogą być włączone wziewne glikokortykosteroidy. Nie stosuje się leków przeciwkaszlowych. Mogłyby opóźnić znalezienie przyczyny przewlekłego kaszlu suchego.

Jeśli pojawia się wydzielina, zasadne może być wdrożenie antybiotyku. Produktywny kaszel najpewniej wynika z infekcji bakteryjnej.

W rozpoznaniu i, co ściśle z tym związane, leczeniu przewlekłego kaszlu, trzeba też brać pod uwagę możliwość jego nieorganicznej etiologii. Jeśli lekarz podejrzewa kaszel nawykowy lub kaszel psychogenny, to potrzebna jest interwencja psychologiczna.

Domowe sposoby na kaszel u dziecka

Jak leczyć przewlekły kaszel u dzieci domowymi sposobami? Najlepiej… ostrożnie. Oczywiście, trudno przejść obojętnie wobec faktu, że dziecko kaszle i zrozumiałym jest, że rodzic sięga po wszelkie możliwe środki, aby pomóc maluchowi. Babcine sposoby są dobre jako wsparcie leczenia zarówno suchego, jak i produktywnego kaszlu wynikającego z infekcji dróg oddechowych. Jeśli mimo ich stosowania, dolegliwości u malucha nie ustępują, oznacza to, że przyczyna, dla której dziecko kaszle może być poważna. Lepiej nie działać na własną rękę bez konsultacji z pediatrą, a już na pewno nie opierać się tylko na objawowym leczeniu przewlekłego kaszlu domowymi sposobami na kaszel.

Jeśli nie znamy przyczyny przewlekłego kaszlu, stosowanie babcinych sposobów może po prostu zamaskować rzeczywistą chorobę i utrudnić diagnozę. Nie powinno się więc podawać żadnych naparów ziołowych czy syropów.

A jakie domowe sposoby na kaszel przewlekły można zastosować? Żeby choć trochę ulżyć dziecku, warto zadbać o nawodnienie organizmu i nawilżenie powietrza w domu. Nie zaszkodzą także inhalacje z soli fizjologicznej.