U dzieci kaszel pojawia się nawet kilka razy w roku i średnio utrzymuje się przez tydzień. Dłuższe epizody budzą obawy rodziców. Szczególnym rodzajem kaszlu jest ten, który nie przemija przez wiele tygodni. Co może być jego przyczyną i jak należy go leczyć?

Kaszel przewlekły – przyczyny

Jednym z najczęstszych powodów wizyt u pediatry jest kaszel. Nic dziwnego, skoro zazwyczaj za tą dolegliwością stoją infekcje układu oddechowego, na które dzieci cierpią co i rusz. Sprzyjają temu kontakty w grupie rówieśniczej, w której zdarzają się przypadki chorób. Nie bez znaczenia jest też sezonowe obniżenie odporności i niedostateczne jeszcze ukształtowanie mechanizmu obronnego młodego organizmu.

Istnieje kilka rodzajów kaszlu. Pierwszy istotny podział dotyczy tego, czy mamy do czynienia z kaszlem suchym, inaczej zwanym nieproduktywnym, czy z mokrym, produktywnym, któremu towarzyszy odkrztuszanie wydzieliny. Inne ważne kryterium to czas trwania kaszlu. Na tej podstawie wyróżniamy kaszel ostry, trwający do 3 tygodni, podostry, który utrzymuje się od 3 do 8 tygodni i, wreszcie, przewlekły kaszel, przekraczający 8 tygodni. Pediatrzy często jednak uważają, że o kaszlu przewlekłym można już mówić, gdy ten utrzymuje się 4 tygodnie.

Jakie są najczęstsze przyczyny przewlekłego kaszlu? Czy powstaje on tylko w wyniku infekcji układu oddechowego? A może zdarza się, że ma inne podłoże, np. choroby płuc, takie jak nowotwory?

Okazuje się, że u pacjenta może współistnieć kilka chorób będących przyczyną przewlekłego kaszlu. Dlatego diagnostyka wymaga dużej uważności. Do najczęściej spotykanych u dzieci dolegliwości należą wspomniane infekcje układu oddechowego (w tym przewlekłe zapalenie zatok przynosowych, poinfekcyjna nadreaktywność oskrzeli), astma (towarzyszy jej suchy kaszel) oraz alergia.

Nie zawsze jednak przewlekły kaszel świadczy o chorobach układu oddechowego. Może być spowodowany refluksem żołądkowo-przełykowym, a także chorobami serca, wadami wrodzonymi czy aspiracją ciała obcego. Zdarza się nawet, że kaszel ma charakter nerwowy. Pojawia się w sytuacjach wywołujących stres. Mówimy wtedy o kaszlu psychogennym.

Mukowiscydoza albo nowotwory w śródpiersiu również objawiają się przewlekłym kaszlem.

Kaszel przewlekły u dziecka – kiedy zgłosić się do specjalisty?

Żeby wiedzieć, kiedy należy zasięgnąć porady lekarskiej, trzeba odpowiedzieć sobie na pytanie, ile trwa przewlekły kaszel u dziecka? Nie jest to łatwe. Tak jak była mowa wcześniej, lekarze nie są jednomyślni co do kryteriów rozpoznania kaszlu przewlekłego. Według British Thoracic Society granicą jest 8 tygodni, a American College of Chest Physicians uznaje, że to już 4 tygodnie.

Wobec tego, w przypadku dzieci po prostu lepiej dmuchać na zimne. Z jakim kaszlem należy więc zgłosić się do lekarza? Jeśli mały pacjent kaszle już trzy tygodnie, to może być ważny sygnał alarmowy, zwłaszcza, jeśli nie towarzyszą temu inne typowe objawy infekcji dróg oddechowych, takie jak np. gorączka. Trzeba być wyczulonym także na to, jak zmienia się charakter kaszlu. Niepokojące są objawy takie jak krwioplucie, duża potliwość czy utrata masy ciała.

Pamiętajmy o tym, że bez względu na przyczynę, każdy kaszel jest po prostu bardzo dokuczliwy. W dodatku, jeśli jest silny i trwa tygodniami, to znacząco obniża jakość życia dziecka. Oprócz zmęczenia, niewyspania, bólu głowy, mogą pojawić się poważne powikłania, takie jak odma opłucnowa.

Diagnostyka kaszlu przewlekłego u dzieci stwarza sporo trudności. Nierzadko zdarza się bowiem, że jedno zakażenie dróg oddechowych następuje po drugim, dając mylny obraz sytuacji. W rozpoznaniu kaszlu przewlekłego kluczowy jest wnikliwy wywiad lekarski, od którego zależy zlecenie dalszych badań specjalistycznych, przede wszystkim radiologicznego badania klatki piersiowej i spirometrii.

To, co na pewno powinno zaniepokoić rodziców, to fakt, że długo utrzymujący kaszel u dziecka miał nagły początek. To może oznaczać, że do dróg oddechowych dostało się ciało obce. Z kolei symptomem refluksu żołądkowo-przełykowego albo przetoki może być to, że kaszel pojawia się przy posiłkach.

A jak postępować z przewlekłym kaszlem u malutkiego dziecka? Czy zawsze oznacza on chorobę? Z jednej strony, gdy niemowlę kaszle, rodzice się niepokoją i zazwyczaj bezzwłocznie proszą o pomoc lekarską. To słuszne podejście, ponieważ przewlekły kaszel, szczególnie u noworodka, może mieć poważne przyczyny, np. wrodzone wady układu oddechowego. Z drugiej strony, są sytuacje, w których długo utrzymujący się kaszel może po prostu występować w czasie ząbkowania, które bywa mylone z przeziębieniem. Dziecko ma wówczas katar, a ponieważ wydzielina spływa do gardła, maluch kaszle.

Jak się leczy kaszel przewlekły u dzieci?

W ustaleniu planu terapii przewlekłego kaszlu najważniejsze jest określenie przyczyny dolegliwości. Specjalista zaleci takie leczenie, które pomoże wyeliminować źródło problemu.

Niestety, zdarza się, że rodzice podają dziecku pewne preparaty na własną rękę. Próbują np. zatrzymać przewlekły suchy kaszel lekami hamującymi odruch kaszlu. Nie dość, że to nieskuteczne, to jeszcze może opóźniać postawienie prawidłowej diagnozy.

Dziecko, które zmaga się z problemem kaszlu przewlekłego z powodu astmy może być leczone glikokortykosteroidami wziewnymi. Z kolei kaszel związany z refluksem żołądkowo-przełykowym wymaga przede wszystkim zmiany stylu życia: utrzymania prawidłowej masy ciała, odpowiedniej diety, utrzymania pozycji pionowej po jedzeniu i unikania jedzenia tuż przed snem. W przypadku alergii także istotne jest wprowadzenie takich nawyków, które złagodzą objawy choroby, tj. zredukowania alergenów w najbliższym otoczeniu dziecka.

W większości przypadków przewlekłego kaszlu u dzieci jako przyczynę wskazuje się przedłużone infekcje dróg oddechowych. Te wirusowe nie wymagają podania antybiotyku. W przypadku przewlekłych infekcji wywołanych przez bakterie, antybiotyk to już konieczność, a dojście do pełni zdrowia może trwać długo.

A co można zrobić, żeby wspomóc leczenie farmaceutyczne? W przypadku występowania przewlekłego kaszlu spowodowanego np. zapaleniem oskrzeli, istotna jest eliminacja czynników drażniących. Dziecko cierpiące na zakażenia dróg oddechowych nie powinno wdychać dymu papierosowego ani powietrza zanieczyszczonego smogiem.

Domowe sposoby na kaszel

W leczeniu kaszlu, szczególnie u dzieci, chętnie sięgamy po naturalne metody. Wydają się bezpieczne i dość skuteczne. Czy domowe sposoby mają zastosowanie także w kaszlu przewlekłym? I tak, i nie.

Żeby skutecznie pomóc dziecku, musimy wiedzieć, że kaszel jest objawem choroby – konkretnej choroby. Stosując domowe środki bez zdiagnozowania przyczyny dolegliwości, możemy sprawić dziecku chwilową ulgę, ale jednocześnie przyczyniamy się do pozornego tylko złagodzenia objawów przewlekłych chorób.

Wyobraźmy sobie jeszcze inną sytuację. Jeśli przewlekły kaszel jest objawem choroby, z której nie zdajemy sobie sprawy, naturalne metody mogą wręcz zaszkodzić. Przykładowo, wiele domowych preparatów może zawierać alergeny i zamiast pomóc, tylko nasilimy kaszel u uczulonego dziecka.

Dlatego po naturalne metody należy sięgać tylko wówczas, gdy wiemy, że dziecko przechodziło lub nadal ma infekcję. Niezależnie od przyczyny, na przewlekły kaszel zwykle dobrze wpływa nawilżanie śluzówek i dbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu. Podstawą jest nieprzegrzewanie pomieszczeń, w których przebywa dziecko i zapewnienie odpowiedniej wilgotności powietrza. Bez względu na charakter kaszlu, dla dobra małego pacjenta warto często wietrzyć mieszkanie.