Nieprzespana noc z powodu kaszlu u dziecka? Ten problem zna każdy rodzic. Podpowiadamy, co może być przyczyną nocnych ataków kaszlu i jak sobie z nimi radzić nie tylko lekami z apteki, ale i domowymi sposobami.

Co to jest kaszel?

Najprościej mówiąc, kaszel to reakcja organizmu na podrażnienie górnych dróg oddechowych. Wywołuje to nagłe, powtarzające się skurcze mięśni wydechowych i oskrzeli. Po nich następuje wyrzucenie powietrza z płuc i dróg oddechowych.

Odruch kaszlu pełni funkcję obronną. Dzięki niemu nasz organizm usuwa z dróg oddechowych czynniki drażniące.

Zależnie od przyczyny, kaszel może wystąpić jednorazowo – na przykład gdy do dróg oddechowych przedostanie się ciało obce – albo mieć charakter przewlekły i być objawem choroby.

Nie zawsze jednak odruch kaszlu można uznać za pożądaną reakcję. Męczący suchy kaszel jest bardzo nieprzyjemny, bolesny i uciążliwy. Nie bez powodu nazywa się go kaszlem nieproduktywnym. Nie powoduje usunięcia patogenów czy czynników drażniących z naszych dróg oddechowych. Wywołuje go uszkodzenie nabłonka oskrzeli, który staje się nadwrażliwy i nadmiernie reaguje na bodźce z otoczenia. Wskutek tego nawet oddychanie może się skończyć atakiem kaszlu. Mimo, że suchy kaszl jest nieefektywny, ma swoją zaletę – najczęściej alarmuje nas o toczącej się w organizmie infekcji wirusowej, która zaatakowała drogi oddechowe. Męczący suchy kaszel może być też objawem astmy, alergii i innych przewlekłych chorób.

Przyczyny kaszlu w nocy u dziecka

Szczególnie uciążliwe są nocne ataki kaszlu, zwłaszcza u małych dzieci. Utrudniają albo całkiem uniemożliwiają wypoczynek, a sen powinien być przecież czasem na regenerację, tak ważną w przypadku choroby.

Nocne ataki kaszlu mogą mieć różne przyczyny. Oto niektóre z nich:

·        Infekcje wirusowe i bakteryjne: to najpowszechniej występujące przyczyny kaszlu u dzieci. Wynikiem infekcji wirusowej dróg oddechowych jest suchy kaszel, który może się utrzymywać nawet kilka tygodni po ustąpieniu choroby (kaszel poinfekcyjny). Szczególnie męczący, a nawet niebezpieczny, jest tzw. szczekający kaszel. Może świadczyć o podgłośniowym zapaleniu krtani. Jego dźwięk przypomina szczekanie psa, towarzyszy mu chrypka, kaszel wybudza dziecko i znacznie utrudnia oddychanie. Szczekający kaszel ma to do siebie, że pojawia się nagle, w środku nocy i najczęściej atakuje dzieci do 6. roku życia.

W następstwie kaszlu suchego może pojawić się mokry kaszel, który świadczy o infekcji bakteryjnej. Dziecko ma dodatkowe objawy, takie jak katar czy gorączka. Bywa, że infekcja skutkuje zapaleniem płuc albo oskrzeli.

·        Alergia: jeśli kaszel pojawia się w nocy, a za dnia dziecko nie wykazuje żadnych objawów choroby, warto przyjrzeć się otoczeniu, w jakim śpi nasz podopieczny. Suchy kaszel nasilający się w nocy może bowiem świadczyć o alergii, na przykład na roztocza.

·        Astma: jej objawem jest suchy duszący nocny kaszel, który nie tylko budzi dziecko ze snu, ale wywołuje trudności z zaczerpnięciem powietrza i uczucie ucisku w klatce piersiowej. Dziecko może wpaść w panikę.

Oskrzela osoby dotkniętej astmą są bardziej wrażliwe niż u zdrowych ludzi. Podrażnienie dróg oddechowych przez jakiś czynnik zewnętrzny (np. alergeny, dym, brak dopływu świeżego powietrza) powoduje skurcze mięśni i obrzęk błony oskrzeli.

·        Refluks: przewlekły nocny kaszel połączony z uczuciem pieczenia za mostkiem, chrypką czy bólem w klatce piersiowej bywa objawem refluksu. Istnieje kilka rodzajów tej choroby, ale mówiąc najogólniej, polega ona na cofaniu treści z żołądka do przełyku, a bywa, że i do górnych dróg oddechowych. Refluks często objawia się u niemowląt, u których mięsień zwieracza dolnego przełyku nie jest jeszcze rozwinięty. To zjawisko jest określane jako ulewanie się i nie powinno budzić niepokoju. Dolegliwość mija wraz z rozwojem małego dziecka.

·        Wady serca: nocny kaszel jest mniej typowym objawem niewydolności serca. Zazwyczaj jest suchy, napadowy, ale może towarzyszyć mu odkrztuszanie zabarwionej krwią plwociny. O problemach z sercem alarmuje szereg innych, bardziej charakterystycznych objawów, m.in. duszności nawet w spoczynku albo nasilające się w pozycji leżącej, stałe uczucie zmęczenia, obrzęki wokół kostek.

·        Pasożyty: wśród przyczyn nocnego kaszlu, można wskazać obecność w organizmie dziecka owsików, lamblii czy np. glisty ludzkiej. Objawy wywoływane przez ostatniego z wymienionych pasożytów są czasem mylone z astmą. Larwa glisty ludzkiej, wędrując po drogach oddechowych, podrażnia je. Wywołuje to ciągłe chrząkanie, pokasływanie i suchy nocny kaszel.

Warto dodać, że nocny kaszel, przyjmujący postać pokasływania, z którym nie wiążą się żadne inne objawy, jest normalnym fizjologicznym zjawiskiem. Niekiedy przyczyną napadów kaszlu w nocy są czynniki zewnętrzne, takie jak zbyt suche powietrze, dym papierosowy czy smog.

Mokry kaszel u dziecka w nocy

Mokry kaszel występuje w nocy, a największe nasilenie ma rano. Dzieje się tak, gdyż po przebudzeniu organizm próbuje wykrztusić nagromadzoną podczas snu wydzielinę. U bardzo małych dzieci, które nie potrafią jeszcze tego zrobić, mokry kaszel jest szczególnie męczący. Może wywoływać wymioty.

Kolor flegmy powie nam wiele na temat przyczyny nocnych napadów kaszlu. Jeśli wydzielina jest żółta lub zielona, choroba ma podłoże bakteryjne. Dodatkowymi objawami mogą być: wysoka gorączka, katar, ropne naloty na migdałkach, ból i wyraźne zaczerwienienie gardła.

Gdy wydzielina pojawiająca się przy mokrym kaszlu jest przezroczysta, może być objawem astmy albo infekcji wirusowej.

Szczególnie niepokojącym symptomem jest flegma z domieszką krwi, zielona czy brunatna, która może świadczyć o poważnej chorobie, o których była mowa już wcześniej: mukowiscydozie lub chorobie serca, ale też nowotworach czy gruźlicy.

Jak poradzić sobie z kaszlem w nocy u dziecka?

Żeby przynieść dziecku ulgę w chorobie wywołanej infekcją, przed wdrożeniem leczenia musimy odróżnić suchy kaszel od mokrego.

Pamiętajmy, że kaszel mokry, jakkolwiek męczący, jest pożądaną reakcją organizmu. Można wybrać jedynie takie metody i leki, które rozrzedzą wydzielinę i ułatwią jej odkrztuszanie. Nie powinniśmy hamować odruchu kaszlu przez podawanie dziecku preparatów przeciwkaszlowych, bo skutek będzie odwrotny.

Warto zaopatrzyć domową apteczkę w leki mukolityczne. Wybór jest spory: od tabletek, syropów, po aerozole. Istotne jest, by nie stosować ich tuż przed spaniem. Mukolityki są bezpieczne nawet dla małych dzieci i można leczyć nimi maluchy już od pierwszego roku życia. W aptece znajdziemy całą masę smakowych preparatów, w których dawki substancji czynnych są odpowiednio dostosowane do wieku pacjenta.

Jeśli dziecko ma gorączkę, ulgę przyniosą syropy, czopki albo tabletki, które zbiją temperaturę.

Pamiętajmy też o tym, aby zadbać o higienę nosa, tak, aby wydzielina nie spływała do pozostałych dróg oddechowych. Jeśli choruje starsze dziecko, można sięgnąć po krople albo spray rozrzedzający wydzielinę. U tych najmłodszych, które nie potrafią same wydmuchać nosa, trzeba użyć aspiratora.

Nie zawsze preparaty dostępne bez recepty wystarczą, konieczne może być wdrożenie leczenia przez pediatrę, zazwyczaj to terapia antybiotykowa.

Ulgę w radzeniu sobie z nocnymi napadami kaszlu może przynieść dziecku zmiana pozycji spania. Głowa powinna być wyżej niż zazwyczaj.

Domowe sposoby na kaszel w nocy u dziecka

Niezależnie od tego, czy dziecko ma mokry kaszel czy suchy, powinniśmy zwiększyć ilość podawanych płynów. Trzeba wybierać takie napoje, które nie podrażnią układu oddechowego. Może to być po prostu woda, ale dobrze sprawdzą się też niezbyt mocne i nie za gorące herbatki z dodatkiem soku malinowego, soku z czarnego bzu albo cytryny, imbiru i miodu. Można też przygotować napary ziołowe, np. ze znanego od wieków ze swoich właściwości leczniczych, tymianku. Wspomaga on pracę oskrzeli, działa przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie. Podobnie jak miodu, nie powinno się go jednak stosować u maluchów, które nie skończyły jeszcze pierwszego roku życia.

Dobrym pomysłem będzie podanie dziecku syropu domowej roboty, np. z cebuli albo pędów sosny.

W kaszlu należy stosować inhalacje, które nie tylko pomagają odkrztusić wydzielinę nagromadzoną w oskrzelach, ale łagodzą stan zapalny gardła. Można w tym celu wykorzystać naczynie z gorącą wodą, do której wsypujemy zioła albo wlewamy olejki eteryczne. Oprócz wymienionego już tymianku i sosny, sprawdzi się mięta i eukaliptus.

Po inhalacjach w mokrym kaszlu pomoże oklepywanie pleców dziecka energicznymi ruchami z góry na dół, dłonią ułożoną w łódeczkę. W przypadku kaszlu mokrego dobrym pomysłem jest wygrzanie się pod kołdrą, bo wyższa temperatura ciała rozrzedza śluz. Pomieszczenie, w którym leży dziecko, powinno być jednak przewietrzone i dobrze nawilżone.