Pojawienie się kaszlu u malucha zawsze budzi niepokój rodziców. To dolegliwość, która może zwiastować różne choroby, choć najczęściej jest objawem zwykłego przeziębienia. Kaszlące dziecko niekiedy może wymagać pomocy lekarza. Innym razem wystarczy zdać się na domowe sposoby i preparaty dostępne w aptece bez recepty. Co na kaszel można podać niemowlętom i jak poradzić sobie z kaszlem u nieco starszych dzieci?

Kaszel u małego dziecka – przyczyny

Podstawowe pytanie, jakie zadaje sobie wielu rodziców brzmi: jak odróżnić kaszel suchy i mokry? Ten pierwszy jest nieproduktywny, co oznacza, że nie towarzyszy mu odkrztuszanie wydzieliny. Odruch kaszlowy jest związany z podrażnieniem gardła. Wiele osób zastanawia się, czy istnieje kaszel spowodowany katarem? Oczywiście, że tak: wydzielina, która spływa po tylnej ścianie gardła, drażni je i wywołuje naturalny odruch kaszlu.

Jeśli dziecko pokasłuje, zazwyczaj zwiastuje to infekcję wirusową lub bakteryjną. Wówczas najpierw mamy do czynienia z kaszlem suchym, który z biegiem czasu może przejść w mokry. Infekcja wirusowa trwa do 7 dni i towarzyszy jej szereg innych objawów, w tym ból i zaczerwienienie gardła, niewysoka gorączka i wodnisty katar u dziecka. Z kolei charakterystyczną cechą infekcji bakteryjnej jest obecność ropnej wydzieliny. Katar u dziecka jest gęsty, a kaszel mokry – wiąże się z odkrztuszaniem śluzu.

U małych pacjentów często kaszel spowodowany jest też alergią (kaszel alergiczny). Wynika z nadmiernej reaktywności oskrzeli na czynnik uczulający. Alergiczny kaszel utrzymuje się sezonowo (gdy dziecko jest narażone na alergeny). Ma przewlekły charakter. Jest napadowy i męczący (to zazwyczaj suchy kaszel).

Jakie są jeszcze inne przyczyny pojawienia się kaszlu u dziecka?

• ostre zapalenie oskrzeli: to choroba wirusowa, w której występują trudności w mówieniu i oddychaniu. Z powodu zwężenia górnych dróg oddechowych pojawia się charakterystyczny świszczący oddech,
• ostre zapalenie oskrzelików: najczęściej jest diagnozowane u niemowląt. Występuje kaszel mokry u dziecka i może mieć ono poważne trudności z odkrztuszeniem zalegającej wydzieliny,
• zapalenie płuc: jednym z objawów choroby jest kaszel mokry u dziecka z obecnością żółto-zielonej wydzieliny, niekiedy z domieszką krwi,
• ostre zapalenie krtani: to choroba o podłożu wirusowym, która dotyka najczęściej maluchów w wieku 2-6 lat. Występuje charakterystyczny szczekający kaszel u dziecka,
• krztusiec (koklusz): wywołuje go infekcja pałeczką bordetella pertussis, a objawia się bardzo gwałtownym, napadowym kaszlem u dziecka, który jest tak silny, że grozi bezdechem,
• refluks: powodem kaszlu u dziecka jest cofająca się, podrażniająca drogi oddechowe, kwaśna treść pokarmowa.

Co na kaszel dla niemowlaka i dziecka?

Skuteczne leczenie kaszlu u dziecka nie jest możliwe bez zdiagnozowania choroby, która go wywołuje. Terapia musi być też dostosowana do wieku małego pacjenta i rodzaju kaszlu.

W leczeniu suchego kaszlu u dziecka podaje się leki hamujące odruch kaszlu i preparaty działające osłonowo na błonę śluzową. Dobrze sprawdzają się smaczne i łatwe w podaniu syropy na kaszel, np. z glicerolem, porostem islandzkim czy prawoślazem.

Hamowanie kaszlu absolutnie nie jest wskazane przy kaszlu mokrym. Wówczas podaje się preparaty, których celem jest rozrzedzenie zbyt gęstej wydzieliny i ułatwienie jej odkrztuszania. W leczeniu kaszlu u dziecka stosowane są wtedy syropy wykrztuśne z acetylocysteiną, ambroksolem, karbocysteiną lub erdosteiną.

Czy w każdym wieku dziecko może przyjąć syrop na kaszel? Istnieją preparaty, które można podawać już maluchom powyżej 6. miesiąca życia (np. syrop na kaszel suchy z glicerolem).

Domowe sposoby na kaszel u małego dziecka

Dobrą formą pomocy dziecku z kaszlem są domowe sposoby. To zazwyczaj łagodne metody albo własnoręcznie robione mikstury, oparte na naturalnych recepturach. Jakie domowe sposoby na kaszel będą odpowiednie dla małych dzieci?

• właściwe nawodnienie: jest ważne w kaszlu suchym i mokrym, ponieważ częste picie łagodzi podrażnienie gardła, a także rozrzedza wydzielinę,
• oklepywanie pleców: przy kaszlu mokrym u dzieci w każdym wieku,
• inhalacje na kaszel z dodatkiem olejków eterycznych, ziół i soli fizjologicznej pomogą się przy obu rodzajach kaszlu,
• domowe syropy na kaszel u dziecka, np. z czosnku, cebuli, imbiru, buraka.

Nie wszystkie zioła i przyprawy, na których opierają się domowe sposoby leczenia można podać niemowlętom. Jakie zioła na mokry kaszel i kaszel suchy należy więc stosować z ostrożnością? To np. szałwia, która często uczula, krwawnik pospolity, tymianek i dziurawiec. A co z miodem na kaszel? Chętnie dodajemy go do domowych syropów na kaszel i herbatek na przeziębienie. Nie można go jednak podawać maluchom poniżej 1. roku życia.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Czy długo utrzymujący się kaszel powinien być powodem do niepokoju? Czy szczekający kaszel może być niebezpieczny? To tylko niektóre pytania, jakie zadają sobie zmartwieni rodzice. Odpowiedź na oba z nich jest twierdząca. Zarówno kaszel przewlekły, jak i kaszel szczekający stanowią pilną przesłankę do konsultacji lekarskiej. Do pediatry należy zgłosić się także, gdy prócz kaszlu u dziecka występują inne niepokojące objawy, np. duszności, znaczny spadek masy ciała, osłabienie czy krwioplucie.

Kilkumiesięczne kaszlące dziecko zawsze powinno być osłuchane przez pediatrę, który dobierze odpowiednią farmakoterapię. Kaszel dla niemowlaka może być nie tylko męczący, ale i niebezpieczny – może np. świadczyć o wspomnianym już zapaleniu krtani (kaszel szczekający).

Natychmiastowej pomocy dziecku z kaszlem i wezwania pogotowia ratunkowego wymagają:

• pojawienie się kaszlu ze świstami i mocno nasilającą się dusznością (np. w wyniku ataku astmy),
• utrata przytomności po ataku kaszlu,
• odkrztuszanie różowej, pienistej wydzieliny, połączone z dusznością i sinicą,
• nieefektywny odruch kaszlu po aspiracji ciała obcego, niemożność udrożnienia dróg oddechowych.